HOME

GEORGE RECLOS

FRANK PANIS

FRANCESCO ZEZZA

PATRICIA SPINELLI

ARTICLES

FISH INDEX

PROFESSIONALS

PHOTO GALLERY

LINKS

BOOK REVIEW

AWARDS

MARINE TANK

DISCOVER MEDITERRANEAN

SIDE EFFECTS

HOBBYIST'S GALLERY

MACRO & NATURE PHOTOGRAPHY

DISASTERS WITH DAVE

MCH-DUTCH

MCH PO POLSKU

ARTYKU£Y

ΑΡΧΙΚΗ

ΑΡΘΡΑ

ΕΙΔΗ ΨΑΡΙΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΡΑΒΕΙΑ

 

 

 

Τα Πάντα Σχετικά με το Φωτισμό των Ενυδρείων - Μέρος I

Ένα άρθρο του Γιώργου Ι. Ρεκλού

Το θέμα του φωτισμού είναι ένας βασικότατος τομέας της διατήρησης ψαριών στην αιχμαλωσία και μάλλον οι περισσότεροι από εσάς ήδη το γνωρίζετε. Το συγκεκριμένο σύστημά σας μπορεί να έχει απαιτήσεις για πολύ περισσότερο ή πολύ λιγότερο φωτισμό, για φωτισμό συγκεκριμένου χρώματος (θερμοκρασία χρώματος), ειδικό τύπο φωτισμού (πχ να χρειάζεται διείσδυση σε βάθος), ή ακόμη φωτισμό υπό ειδικές γωνίες πρόσπτωσης. Όλα τα παραπάνω στοιχεία μπορούν να κάνουν τρομακτικές τις διαφορές σε αυτό που εσείς και οι επισκέπτες σας βλέπουν όταν παρατηρούν το ενυδρείο παρουσίας σας και επίσης μπορεί να έχει πολύ σοβαρές επιπτώσεις σε σχέση με την καλή διαβίωση των ζώων και των φυτών που διατηρείτε σ’ αυτό. Φυσικά, όλα αυτά τα στοιχεία, όταν δεν επεξηγούνται λεπτομερώς, δημιουργείται μία ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση που εξαναγκάζει τους ακουαρίστες στην αναζήτηση μίας «διαθέσιμης» λύσης. Το χειρότερο όλων είναι πως εδώ δεν υπάρχουν καθόλου βασικοί κανόνες και αυτοί που μπορεί να υπάρχουν δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται. Ας αρχίσουμε λέγοντας πως οι ανάγκες για φως είναι άμεσα εξαρτώμενες από τα ζώα, τα φυτά και τα ασπόνδυλα ζώα που ζουν στα ενυδρεία σας και όχι από το μέγεθος / σχήμα του ενυδρείου αυτού καθ’ αυτού.

Σαφώς βεβαίως υφίστανται διάφορα επί μέρους θέματα που άπτονται του φωτισμού όπως: ο τύπος της φωτεινής πηγής, η ποσότητα του φωτός (σε Lumens ή Lux, αλλά όχι σε Watts), το χρώμα του φωτός (ή σωστότερα η θερμοκρασία του χρώματος μετρημένη σε βαθμούς της κλίμακας Kelvin), η ποιότητα του φωτός (που χαρακτηρίζεται από τον δείκτη CRI), η διάρκεια της φωτεινής περιόδου και πολλά άλλα. Ναι, τα πράγματα δεν είναι καθόλου απλά, όταν αναφερόμαστε στο φως. Γι’ αυτό δεν είναι καθόλου περίεργο το ότι ένα ολόκληρο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στο φως στα βιβλία μας της Φυσικής. Θα προσπαθήσω να απλοποιήσω όσο γίνεται το θέμα αλλά δεν θα το υπεραπλουστεύσω. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να παρέξει αρκετές πληροφορίες στους ακουαρίστες και να βοηθήσει να επιλέξει κανείς το κατάλληλο σύστημα φωτισμού, γνωρίζοντας για ποιο πράγμα ψάχνει. Το άρθρο θα είναι επιτυχημένο εφ’ όσον όλο και περισσότεροι ακουαρίστες, επισκεπτόμενοι καταστήματα πώλησης οικιακών ζώων, θα ζητούν φωτιστικά σώματα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, αντί να βασίζονται σε ό,τι υπάρχει διαθέσιμο (ή σε ό,τι προσφέρουν τα καταστήματα αυτά, προωθώντας τα προϊόντα που αφήνουν μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους). Δεν πρόκειται βέβαια για ένα «ευκολοδιάβαστο» άρθρο. Δεν μπορούσε και δεν έπρεπε να γίνει κάτι τέτοιο!

Η θερμοκρασία χρώματος (θερμοκρασία φωτεινής πηγής).

Το ανθρώπινο μάτι (και φυσικά και τα μάτια των ψαριών καθώς και τα στοιχεία φωτοσύνθεσης των φυτών) είναι «ρυθμισμένα» να λειτουργούν στο φως του περιβάλλοντος. Ακολούθως τα μάτια μας αντιλαμβάνονται αυτό το φως ως φως λευκού χρώματος. Όπως όμως όλοι γνωρίζουμε το «λευκό» φως απλά δεν υπάρχει. Με απλά λόγια το «λευκό» φως είναι ένα χρώμα που δεν υπάρχει, αλλά προέρχεται από τον συνδυασμό πολλών μηκών κύματος (χρωμάτων), που αποτελούν ένα φάσμα (βλ. το λεξιλόγιο στο τέλος του άρθρου). Ό,τι εμείς «εισπράττουμε» ως «λευκό φως» είναι στην πραγματικότητα το σύνηθες ηλιακό φάσμα. Αυτό το φάσμα χονδρικά αποτελείται από έξι (6) βασικά χρώματα (και όλες τις αποχρώσεις τους, αφού το φάσμα είναι κάτι το συνεχές): Ερυθρό, Πορτοκαλί, Κίτρινο, Πράσινο, Κυανό και Ιώδες. Αυτά τα χρώματα είναι τοποθετημένα βάσει αύξουσας συχνότητας (ή φθίνοντος μήκους κύματος, οπότε το Ιώδες έχει το «στενότερο» μήκος κύματος και την υψηλότερη συχνότητα – λόγω μεγαλύτερης ενέργειας). Τα ορατά μήκη κύματος κυμαίνονται από τα επτακόσια εξήντα νανόμετρα (760 nm, έντονο κόκκινο) έως τα τριακόσια ογδόντα νανόμετρα (380 nm, ιώδες) – βλ. Διάγραμμα 1

emspectrum

Διάγραμμα 1. Όλο το φάσμα του ορατού φωτός. Αριστερά: Το ορατό φως είναι ένα πολύ μικρό μόνο μέρος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Δεξιά: Αυτό είναι το φάσμα του ηλιακού φωτός. Όπως βλέπετε, το φάσμα είναι συνεχές, ενώ δεν εκπέμπουν όλα τα χρώματα με την ίδια ένταση. Παρ’ όλα ταύτα, όλα τα ζώα που ζουν στην επιφάνεια της γης ή σε πολύ ρηχά νερά (θάλασσα ή λίμνες) έχουν αισθητήρες φωτός (μάτια ή άλλα όργανα) «προσαρμοσμένους» σε αυτό το φάσμα.

Κάθε μήκος κύματος ευρύτερο των 760 nm είναι στην περιοχή του υπέρυθρου (IR), ενώ οτιδήποτε βραχύτερο από τα 380 nm βρίσκεται στην περιοχή του Υπεριώδους (UV). Μία πολύ κοινή παρεξήγηση γίνεται όταν μιλάμε για τη «θερμοκρασία» του φωτός και τη «θερμότητά» του. Για το ανθρώπινο μάτι, τα «θερμά» χρώματα είναι αυτά που βρίσκονται στο ερυθρό άκρο του φάσματος ενώ τα «ψυχρά» αυτά που βρίσκονται στο κυανό άκρο του. Όταν όμως αναφερόμαστε σε φωτεινές πηγές, τα πράγματα είναι ακριβώς αντίθετα. Το λευκό ηλιακό φως συνήθως έχει θερμοκρασία από πέντε έως πεντέμισι χιλιάδες βαθμούς Κέλβιν (5.000° K – 5.500° K), ενώ οι πηγές αυτού του φωτός κυμαίνονται μεταξύ υψηλότερων θερμοκρασιών που περιέχουν πολύ περισσότερο κυανό εντός τους, φτάνοντας μεταξύ των δέκα και είκοσι χιλιάδων βαθμών της κλίμακας Kelvin (10.000° Κ – 20.000° Κ) – βλ. Διαγράμματα 2 και 3 και Πίνακα 1.

Διάγραμμα 2. Ολόκληρο το φάσμα μίας φωτεινής πηγής χαμηλής θερμότητας. Παρατηρήστε πως η ερυθρή / κίτρινη περιοχή είναι τονισμένη ενώ η εκπομπή στην κυανή πλευρά είναι μειωμένη. Αυτό μοιάζει με την εκπομπή φάσματος ενός λαμπτήρα πυρακτώσεως.

Διάγραμμα 3. Ολόκληρο το φάσμα μίας φωτεινής πηγής υψηλής θερμότητας. Οι ερυθρές, πράσινες και κυανές περιοχές ομοιάζουν με αυτές του ήλιου. Συγκρίνοντας αυτό το φάσμα με τις «δέσμες» του φάσματος που εκπέμπεται από λάμπες καθολικού φάσματος κατάλληλες για χρήση σε ενυδρεία (φωτο 2 και 3).

Φωτεινή Πηγή

Θερμοκρασία (σε βαθμούς Kelvin)

Φλόγα κεριού

1.800°

Λαμπτήρες πυρακτώσεως

από 2.500° έως 3.050°

Λάμπες φθορισμού θερμού λευκού φωτός

3.000°

Λάμπες φθορισμού ψυχρού λευκού φωτός

4.100°

Φως ημέρας

6.500°

Ηλιακό φως στο μέσον της ημέρας  

Φως του ουρανού στο Βόριο ημισφαίριο

5.500°

7.500o

Ουρανός με συννεφιά

7.000°

Καθαρός ουρανός

από 10.000° έως 30.000°

Πίνακας 1. Οι διαβαθμίσεις μερικών κοινών φωτεινών πηγών στην κλίμακα Kelvin. Μελετώντας το πίνακα θα πάρετε μία ιδέα για το τι σημαίνει η κατάταξη σ’ αυτήν την κλίμακα «Kelvin».

Φυσικά το «λευκό» είναι κάτι σχετικό. Βλέποντας το φως που εκπέμπει ένας λαμπτήρας πυρακτώσεως και αυτό που εκπέμπεται από μία κανονική λάμπα φθορισμού («λευκού ψυχρού» φωτός), αντιλαμβανόμαστε αμφότερα σαν «λευκό» φως, ειδικότερα δε όταν δεν διαθέτουμε κάτι για σύγκριση. Όμως εάν κανείς φωτογράφιζε αυτές τις δύο φωτεινές πηγές με ένα κανονικό (φωτός ημέρας) film θα διαπίστωνε πως ο λαμπτήρας πυρακτώσεως παράγει κίτρινο φως ενώ η λάμπα φθορισμού πράσινο – βλ. Διάγραμμα 2 και 4.

Διάγραμμα 4. Οι λάμπες φθορισμού που εκπέμπουν ψυχρό λευκό φως και απαντώνται μέσα σε σχεδόν κάθε σπίτι ή κτίριο, μοιάζει να παράγουν ένα μεγάλο ποσοστό πράσινου φωτός, πράγμα που τις καθιστά ακατάλληλες για φυτεμένα ενυδρεία. Αυτό μπορεί να αποθανατιστεί σε ένα film φωτός ημέρας

Αυτή η διαφορά μπορεί να μην είναι σημαντική όταν κάποιος χρησιμοποιεί αυτό το φως για να διαβάσει εάν βιβλίο, αλλά είναι ουσιαστικότατο για την ευζωία κοραλλιών ή υδρόβιων φυτών, που χρειάζονται την ενέργεια που τους παρέχουν οι ερυθρές και ειδικότερα οι κυανές ακτίνες. Επιπλέον είναι σαφώς δυνατόν να δημιουργήσει κανείς «λευκό» φως αναμιγνύοντας αυτά τα τρία βασικά χρώματα (ερυθρό, πράσινο και κυανό). Αυτό θα δημιουργήσει ένα λευκό φως, αν και σε αυτήν την περίπτωση το φάσμα δεν θα είναι ένα διαρκές φάσμα, αλλά ένα φάσμα που θα παρουσιάζει τρία άκρα (ή δέσμες). Αυτό ακριβώς συμβαίνει με της καλής ποιότητας λάμπες. Δεν χρειάζεται εξ’ άλλου να πούμε ότι εξαρτωμένης της μίξης των χρωμάτων επιτυγχάνονται και διαφορετικά αποτελέσματα. Οπότε οι φτηνές λάμπες φθορισμού για σπίτια παράγουν «πράσινο» ίχνος με βραχύ φάσμα, οι λάμπες «καθολικού φάσματος» παράγουν ένα έντονο λευκό χρώμα, ενώ οι λεγόμενες «ακτινικές» έχουν μία πολύ βραχεία δέσμη στην κυανή πλευρά του φάσματος. Κάποιοι άλλοι παράγοντες που θα έπρεπε να γνωρίζετε (και προφανώς να χρησιμοποιήσετε προς όφελός σας) είναι πως όσο βραχύτερο το μήκος κύματος (πράσινες και κυανές περιοχές) τόσο λιγότερη διάχυση υπάρχει μέσα στο νερό (και στον αέρα), οπότε και μεγαλύτερη η διεισδυτικότητα, ενώ οι ερυθρές, πορτοκαλί και κίτρινες ακτίνες είναι περισσότερο διαχεόμενες (πράγμα που απαντά στο «γιατί ο ουρανός βάφεται πορτοκαλί όταν δύει ο ήλιος;»). Έτσι, σε έναν ιδανικό λαμπτήρα πλήρους φάσματος, περισσότερες πράσινες και κυανές ακτίνες θα φτάσουν ως τον πυθμένα από ότι ερυθρές και κίτρινες. Τα υδρόβια φυτά σας αυτό θα το εκτιμήσουν σίγουρα και τα χρώματα των ψαριών σας θα φαίνονται εντονότερα. Παρ’ όλα αυτά θα «νοιώθετε» πως στο ενυδρείο σας υφίσταται λιγότερο φως από ότι στην πραγματικότητα. Σε αντίθεση τα ερυθρό – κίτρινο – πράσινο χρώματα δημιουργεί την εντύπωση της ύπαρξης περισσότερου φωτός στο ενυδρείο.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά το ανθρώπινο μάτι «λαμβάνει» κάθε ένα από τα χρώματα και με διαφορετικό τρόπο. Εάν ρίχνατε μία ματιά σε μονοχρωματικές φωτεινές πηγές (με εκπομπή μόνο ενός χρώματος) της ίδιας έντασης, θα είχατε την αίσθηση πως τα κίτρινα είναι φωτεινότερα από τα υπόλοιπα χρώματα και τα κυανά τα λιγότερο έντονα. Έχετε κατά νου πως το ανθρώπινο μάτι είναι περισσότερο ευαίσθητο στο πράσινο χρώμα (γι’ αυτό οι κανονικοί λαμπτήρες εκπέμπουν περισσότερα πράσινα). Εκτός αυτού, τα ερυθρά δημιουργούν την αίσθηση του «συναγερμού», τα πορτοκαλί της «θερμότητας» και τα κυανά της «ψυχρότητας». Οπότε έχουμε δύο παράγοντες που καθιστούν την εκτίμηση μέσω της όρασης σχεδόν αδύνατη: άλλο πράγμα συμβαίνει όταν βλέπουμε και άλλο όταν κάποια ποσότητα (και ποιότητα) φωτός φτάνει στα φυτά, στα κοράλλια και στα ψάρια μας.

Το φως είναι πολύ σημαντικό για την ευζωία πολλών οργανισμών που διατηρούμε στα ενυδρεία μας. Οπότε κάποιοι από αυτούς τους οργανισμούς εξαρτώνται άμεσα από το φως για της διατροφικές τους ανάγκες. Τα κοράλλια και άλλα ασπόνδυλα ζώα [Σ.τ.Μ. όπως τα οστρακόδερμα του γένους Tridachna] για παράδειγμα, χρησιμοποιούν τα προϊόντα της φωτοσύνθεσης (τροφή και οξυγόνο) που τους παρέχουν οι συμβιωτικές άλγες (zooxanthelae) που συμβιούν μέσα στους ιστούς τους. Οι zooxanthelae με τη σειρά τους χρησιμοποιούν τα υποπροϊόντα που προέρχονται από τους ξενιστές τους υπό μορφή οργανικού άνθρακα ή εκκριμάτων πλούσιων σε Άζωτο και Φώσφορο σαν πηγή τροφής τους.

Το φως είναι επίσης απαραίτητο για την λειτουργία των χρωστικών κάποιων οργανισμών, ενώ για κάποιους άλλους χρησιμεύει για να προσλαμβάνουν βιταμίνες και/ή μεταλλικά στοιχεία χρήσιμα για την κατασκευή και τη φροντίδα του σκελετού τους.

Ένα άλλο κρίσιμο σημείο περί του σωστού φωτισμού για έναν οργανισμό είναι και η γωνία πρόσπτωσης του φωτός που σε κάποιες περιπτώσεις εξαρτάται από τον τρόπο που κάποιος οργανισμός έχει τοποθετηθεί μέσα στο ενυδρείο [Σ.τ.Μ. βλ. ασπόνδυλα]. Κάποιοι οργανισμοί προτιμούν το άμεσο φως, ενώ άλλοι προτιμούν να μην τους «χτυπάει» άμεσα το φως από πάνω αλλά υπό γωνία. Κάποιοι προτιμούν να λαμβάνουν φως μειωμένο από σκιές. Όπως καταδείξαμε ήδη, τα είδη που θα διατηρήσετε καθορίζουν τον τύπο φωτός που χρειάζεται το ενυδρείο σας.

Συνεχίζεται στην επόμενη σελίδα.

Η επιμέλεια του Ελληνικού MCH γίνεται εξ' ολοκλήρου από τον Ανδρέα Ηλιόπουλο, στον οποίο οφείλεται άλλωστε και η ύπαρξη της ελληνικής έκδοσης.

Back ] Up ] Next ]

Site Search 

Contact us

       

Malawi Cichlid Homepage © 1999-2006. All rights reserved.