HOME

GEORGE RECLOS

FRANK PANIS

FRANCESCO ZEZZA

PATRICIA SPINELLI

ARTICLES

FISH INDEX

PROFESSIONALS

AQUARIUM CONSERVATION PROGRAMME (ACP)

PHOTO GALLERY

LINKS

BOOK REVIEW

AWARDS

MARINE TANK

DISCOVER MEDITERRANEAN

SIDE EFFECTS

HOBBYIST'S GALLERY

MACRO & NATURE PHOTOGRAPHY

DISASTERS WITH DAVE

MCH-DUTCH

MCH-DEUTSCH

ARTIKELN

MCH PO POLSKU

ARTYKU£Y

ΑΡΧΙΚΗ

ΑΡΘΡΑ

ΕΙΔΗ ΨΑΡΙΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΡΑΒΕΙΑ

 

 

 

ΟΡΧΙΔΕΕΣ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ

κείμενο – φωτο Γιώργος Παστρικός

Στη χώρα μας, μέχρι πριν από μερικά χρόνια, πολλοί λίγοι ήταν εκείνοι που γνώριζαν ότι οι ορχιδέες φυτρώνουν κι΄ εδώ, στον τόπο μας. Οι περισσότεροι (μη ειδικοί) πίστευαν ότι τα παράξενα και εντυπωσιακά αυτά λουλούδια, υπήρχαν μόνο στις τροπικές χώρες. Αυτή τη διαπίστωση έκανα όταν το 1993 πραγματοποίησα εδώ στη Ρόδο φωτογραφική έκθεση με θέμα τις ορχιδέες του νησιού. Οι επισκέπτες έμεναν άφωνοι με την ομορφιά τους και δυσκολεύονταν να πιστέψουν ότι υπάρχει ένας τέτοιος άγνωστος φυσικός πλούτος. Όσοι από τους επισκέπτες είχαν αγροτική καταγωγή γνώριζαν μερικές από αυτές αλλά δεν είχαν διανοηθεί ποτέ  ότι πρόκειται για ορχιδέες. Τις γνώριζαν φυσικά με τις λαϊκές τους ονομασίες όπως μελισσάκια, κόρες, παπαδίτσες, ‘ρσενικοβότανα κ.α.

Βέβαια ο αριθμός των ειδών της οικογένειας που υπάρχουν στην Ευρώπη (300 με 350 είδη) είναι πολύ μικρός σε σύγκριση με αυτόν των τροπικών περιοχών του πλανήτη. Συνολικά η οικογένεια αυτή «αντιπροσωπεύεται» από 30.000 είδη και είναι ίσως η πολυπληθέστερη από όλες τις οικογένειες φυτών.

Στην Ελλάδα υπάρχουν 130 περίπου είδη (ανάλογα με την ταξινόμηση) αριθμός πολύ υψηλός για την έκταση της και στη Ρόδο 52 είδη. Για να υπάρξει ένα πιο ξεκάθαρο παράδειγμα, αξίζει να αναφερθεί ότι στη Μ. Βρετανία μαζί με την Ιρλανδία που έχουν πολλαπλάσια έκταση, υπάρχουν 42 είδη.              

Η οικογένεια των ορχεοειδών (ORCHIDACEA) μπροστά στην εξέλιξη των άλλων φυτών, είναι μια καινούργια οικογένεια, ίσως η νεότερη. Ενώ για άλλες φυτικές οικογένειες έχουν βρεθεί απολιθώματα ηλικίας 60 έως 100 εκατομμυρίων ετών, τα πιο παλιά απολιθώματα ορχιδέων είναι μόλις 15 εκατομμυρίων ετών.

Από πολύ νωρίς οι ορχιδέες τράβηξαν το ενδιαφέρον των ανθρώπων ειδικών και μη, όχι αδικαιολόγητα, αφού εκτός από την ομορφιά και τα παράξενα σχήματα των λουλουδιών τους, παρουσιάζουν ορισμένες «συμπεριφορές» που καμιά άλλη φυτική οικογένεια δεν έχει.

Πολλά είδη – κυρίως αυτές του γένους Ophrys – ξεγελούν τα αρσενικά έντομα (σφήκες, μέλισσες κ.ά.) παριστάνοντας το θηλυκό τους ταίρι (σχήμα, χρώμα, υφή και άρωμα) κάνοντάς τα να τους επιτεθούν σεξουαλικά. Το μόνο βέβαια που καταφέρνουν είναι να μεταφέρουν τη γύρη από λουλούδι σε λουλούδι γονιμοποιώντας τα, αφού οι ίδιες οι ορχιδέες δεν μπορούν να γονιμοποιηθούν από μόνες τους. Εντυπωσιακό είναι το ότι για κάθε είδος ορχιδέας υπάρχει – σχεδόν αποκλειστικά – ένα συγκεκριμένο είδος εντόμου-επικονιαστή!

Άλλες «προσποιούνται» ότι το πλήκτρο τους είναι γεμάτο νέκταρ, άλλες «αιχμαλωτίζουν» τα έντομα στιγμιαία, με εξειδικευμένα όργανα και άλλες προσφέρουν τα λουλούδια τους για φώλιασμα.

Εκτός από τα έντομα οι ορχιδέες έχουν άμεση ανάγκη από μύκητες λόγω του σχετικά «φτωχού» τους ριζικού συστήματος. Οι μύκητες ζουν πάνω στις ρίζες προσφέροντας στα φυτά τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά και τα φυτά προσφέρουν το απαραίτητο υπόστρωμα για την ανάπτυξη των μυκήτων.

Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι οι ορχιδέες είναι πολύ ευάλωτες (γι’ αυτό και σχεδόν όλες σπάνιες) από τις αλόγιστες ανθρώπινες παρεμβάσεις. Εντομοκτόνα στις καλλιέργειες μειώνουν τους πληθυσμούς των εντόμων επικονιαστών. Εκχερσώσεις, δασικές πυρκαγιές και οικιστικές επεκτάσεις αλλοιώνουν τη σύσταση του εδάφους καταστρέφοντας τους απαραίτητους μύκητες. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι τα πρώτα φυτά που εξαφανίζονται από υποβαθμισμένες περιοχές είναι οι ορχιδέες!

Θα πρέπει επιτέλους ο άνθρωπος να αφήσει κατά μέρος την ανθρωποκεντρική θεώρηση των πραγμάτων κατανοώντας ότι οι επεμβάσεις του στη φύση από δω και πέρα, θα πρέπει να έχουν σαν γνώμονα την προστασία κάθε μορφής ζωής στον πλανήτη. Αυτή άλλωστε και η και η πιο απαραίτητη συνθήκη για να παραμείνει βιώσιμος ο πλανήτης γη!

Το όνομά της οικογένειας έχει δοθεί από το σπουδαίο Σουηδό βοτανολόγο – θεμελιωτή της σύγχρονης βοτανολογίας - Carl Linnaeus. Προέρχεται από την ελληνική λέξη όρχεις λόγω του σχήματος των ριζών του γένους Orchis  το οποίο  περιέγραψε πρώτο και έχουν το σχήμα όρχεων. Βλ. διάγραμμα 1.

Διάγραμμα 1. Το χαρακτηριστικό ορχεοειδές σχήμα των ριζών του γένους Orchis.

Στη Ρόδο η οικογένεια των ορχεοειδών αντιπροσωπεύεται από τα εξής 12 γένη:

α/α

Γένος

Αριθ. ειδών

1

Aceras

1

2

Anacamptis

1

3

Barlia

1

4

Cephalanthera

2

5

Comperia

1

6

Dactyloriza

1

7

Limodorum

1

8

Notinea

1

9

Ophrys

26

10

Orchis

13

11

Serapias

3

12

Spiranthes

1

Σύνολο  ειδών

52

 

Τα λουλούδια των ευρωπαϊκών ορχιδέων είναι πολύ μικρά (τα περισσότερα 15 mm περίπου) και για τη φωτογράφηση τους είναι απαραίτητος ειδικός εξοπλισμός. Φακός macro, ring flash, ανακλαστήρες κ.ά. Όλες οι φωτογραφίες είναι τραβηγμένες στο πεδίο (ποτέ κόψιμο φυτών!!!) 

Στις φωτογραφίες που ακολουθούν απεικονίζονται μερικές από τις 52 ορχιδέες του νησιού.

Αυτές είναι οι εξής:

Ophrys rhodia

 

Μέχρι πρόσφατα εθεωρείτο ενδημική της Ρόδου. Τελευταία έχουν βρεθεί ελάχιστα φυτά στην Κάρπαθο, Τήλο και Κύπρο. Στη Ρόδο αν και φυτρώνει σε πολλές περιοχές (κυρίως εγκαταλειμμένους ελαιώνες και παρυφές δασών) βρίσκεται πάντα σε μικρούς αριθμούς και κυρίως στο βόριο κομμάτι του νησιού.

Ophrys mammosa

 

Φυτρώνει στα νότια Βαλκάνια, στη Μικρά Ασία και την Κριμαία. Προτιμά σκιερά δάση. Και είναι σχετικά σπάνια σε όλη την περιοχή εξάπλωσής της.

Ophrys reinholdi

 

Φυτρώνει από την νότια Αλβανία και την Κέρκυρα στα βορειοδυτικά και με κατεύθυνση νοτιοανατολική στη στεριανή Ελλάδα, κεντρικό και ανατολικό Αιγαίο και νοτιοδυτική Μικρά Ασία. Προτιμά αραιά δάση και μακία βλάστηση (maquis).

Ophrys tethrentinifera

 

Φυτρώνει σε όλη την περιοχή της Μεσογείου ζώνης εκτός της Κύπρου και της Μέσης Ανατολής. Από τις πιο κοινές ορχιδέες της Ελλάδας. Προτιμά φωτεινά σημεία σε πευκοδάση και μακία βλάστηση.

Orchis anatolica var. leucantha

Όπως δηλώνει το όνομα της, φυτρώνει από το δυτικό Ιράν μέχρι τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Δεν υπάρχει στη στεριανή Ελλάδα. Προτιμά αραιά δάση και συναντάται σε σχετικά μεγάλα υψόμετρα. Στη Ρόδο από 300 μ. (σπάνια χαμηλότερα) μέχρι 1200 μ. Στη φωτογραφία η πολύ σπάνια λευκή ποικιλία leucantha. Το τυπικό είδος έχει λουλούδια χρώματος από απαλό ρόδινο έως σκούρο φούξια.

Orchis lactea

 

Αυστηρά μεσογειακό είδος και κυρίως στο κεντρικό τμήμα της περιοχής. Δεν υπάρχει στην Ιβηρική χερσόνησο και στη Μέση Ανατολή. Προτιμά αραιά δάση, φρύγανα και λιβάδια. Σχετικά σπάνιο είδος.

Spiranthes spiralis

 

Η μοναδική ορχιδέα της Ελλάδας με φθινοπωρινή άνθιση. Έχει πλατιά εξάπλωση σε όλη την Ευρώπη (εκτός των υπερβόρειων περιοχών) και τη βόρεια Αφρική. Παρ΄ όλη την πλατιά εξάπλωσή της είναι σπάνια και δύσκολα βρίσκονται αποικίες με πάνω από 5-10 φυτά. Τα άνθη της είναι από τα μικρότερα της οικογένειας (5-7mm).

Barlia robertiana

 

Εύρωστη ορχιδέα, από τις μεγαλύτερες της Ευρώπης. Φυτρώνει σε ολόκληρη τη Μεσόγειο εκτός της Μέσης Ανατολής και της βόρειας Αδριατικής. Άφθονη κατά τόπους. Προτιμά αραιά δάση, λιβάδια και φρύγανα.

Ολοκληρωμένη αυτή η δουλειά μου θα δημοσιευτεί σε λεύκωμα – ελπίζω σύντομα – με τίτλο «Ορχιδέες της Ρόδου».

Νομίζω πως λίγα λόγια για τον συγγραφέα και φωτογράφο του άρθρου είναι απαραίτητα, για να γνωρίζει κανείς λεπτομέρειες για έναν λάτρη της φύσης και της μακροφωτογράφησης:

O Γιώργος Παστρικός γεννήθηκε στη Ρόδο, στις 30 Οκτωβρίου του 1961, όπου και ζει μόνιμα. Είναι απόφοιτος της Ανωτέρας Σχολής Τουριστικών Επαγγελμάτων της Ρόδου. Μετά την περάτωση των στρατιωτικών του υποχρεώσεων, εντάχθηκε στην επιχείρηση που ίδρυσε ο πατέρας του με αντικείμενο την κατασκευή και το εμπορείο ειδών ένδυσης. Σήμερα κατέχει τη θέση του γενικού διευθυντή της επιχείρησης που εξακολουθεί να έχει  οικογενειακό χαρακτήρα. Παράλληλα τα τελευταία τέσσερα χρόνια είναι ιδιοκτήτης ενός Bar στην Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου. Είναι παντρεμένος από το 1987 με την δασκάλα Κατερίνα Βασιλείου και έχει δύο παιδιά.

Από το 1986 άρχισε να ασχολείται με τη  φωτογραφία. Έχει παρακολουθήσει πολλά σεμινάρια για την τεχνική της φωτογραφίας αλλά και καλλιτεχνικά σεμινάρια σχετικά με τις σύγχρονες τέχνες με ιδιαίτερο βάρος πάντα στη φωτογραφία. Έχει πάρει μέρος σε πολλές ομαδικές εκθέσεις στη Ρόδο, Αθήνα Θεσσαλονίκη, Βενετία, Βίσμπυ (Σουηδία 2 φορές) πάντα με ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Έχει επίσης πραγματοποιήσει το 1993 μια ατομική έκθεση στη Ρόδο, με θέμα «Ορχιδέες της Ρόδου» με έγχρωμες φωτογραφίες.

Δουλειά του έχει δημοσιευτεί στα περιοδικά «Έψιλον» (Ελευθεροτυπία),  «Φύση» της Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας της Φύσης, σε άλμπουμ με θέματα χλωρίδας καθώς και στον τοπικό και Αθηναϊκό ημερήσιο τύπο.     

Η ενασχόληση του με τα οικολογικά θέματα ξεκίνησαν από πολύ νωρίς και η αρχική «ανώριμη» περίοδος της αναζήτησης διήρκεσε  μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 80. Τότε συνδυάζοντας την γνώση της τεχνικής της φωτογραφίας με την οικολογική ανησυχία, αποφάσισε να καταγράψει φωτογραφικά την χλωρίδα της Ρόδου. Ας σημειωθεί ότι την εποχή εκείνη ελάχιστα πράγματα ήτανε γνωστά στους μη ειδικούς για το θέμα αυτό.

Από τότε έχει φωτογραφίσει εκατοντάδες είδη φυτών. Έχει κάνει ολοκληρωμένη καταγραφή της οικογένειας των Ορχεοειδών (ORCHIDACEA) της Ρόδου και επίκειται η έκδοση ενός σχετικού λευκώματος. Στα άμεσα σχέδια του είναι η παρουσίαση ενός δεύτερου λευκώματος με θέμα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χλωρίδας της Ρόδου. Στα σχέδια του επίσης περιλαμβάνεται η φωτογραφική καταγραφή της χλωρίδας, όσο το δυνατό περισσότερων νησιών του Δωδεκανησιακού συμπλέγματος.

Είναι κάτοχος πλούσιας βιβλιοθήκης που αποτελείται από λευκώματα και επιστημονικά συγγράμματα σχετικά με τη χλωρίδα και την πανίδα της Ελλάδας, των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης.          

Η επιμέλεια του Ελληνικού MCH γίνεται εξ' ολοκλήρου από τον Ανδρέα Ηλιόπουλο, στον οποίο οφείλεται άλλωστε και η ύπαρξη της ελληνικής έκδοσης.

Back ] Up ] Next ]

Site Search 

Contact us

       

Malawi Cichlid Homepage © 1999-2006. All rights reserved.