HOME

GEORGE RECLOS

FRANK PANIS

FRANCESCO ZEZZA

PATRICIA SPINELLI

ARTICLES

FISH INDEX

PROFESSIONALS

PHOTO GALLERY

LINKS

BOOK REVIEW

AWARDS

MARINE TANK

DISCOVER MEDITERRANEAN

SIDE EFFECTS

HOBBYIST'S GALLERY

MACRO & NATURE PHOTOGRAPHY

DISASTERS WITH DAVE

MCH-DUTCH

MCH PO POLSKU

ARTYKU£Y

ΑΡΧΙΚΗ

ΑΡΘΡΑ

ΕΙΔΗ ΨΑΡΙΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΡΑΒΕΙΑ

 

 

 

Επιστημονικές ονομασίες των ψαριών

1. Επιστημονικά ονόματα : Πως "λειτουργούν"

2. Ελληνικά ονόματα στην Ταξινόμηση των Ψαριών ~ Εισαγωγή

3. Κιχλίδες της Λίμνης Malawi : τα m'buna

4. Κιχλίδες της Λίμνης Malawi : τα Haps

5. Μία πρόταση για την προφορά των επιστημονικών ονομάτων στα αγγλικά

των

Ανδρέα Ηλιόπουλου, Καλλιόπης Μπεχράκη, Γιώργου Ρεκλού και Francesco Zezza

Επιμέλεια μετάφραση : Ανδρέας Ηλιόπουλος

Σχολιασμός : Δρ. Michael K. Oliver, Δρ. Ronald Coleman

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Η παρακάτω πληροφορία δεν είναι καθόλου καινούργια και μπορεί να τη βρει κανείς σε πάρα πολλές διαφορετικές πηγές. Έτσι και ‘γω, αποφάσισα να διαθέσω λίγο χρόνο για να σκεφτώ το θέμα που αφορά στα «μυστηριώδη» επιστημονικά ονόματα και μετά να αναφέρω το τι βρήκα για το θέμα στους επισκέπτες του MCH.  Και μπορεί αυτού του είδους η πληροφορία να μην καθιστά κάποιον ακουαρίστα καλύτερο, σίγουρα όμως δίνει την ευκαιρία να μάθει κανείς πολύ περισσότερα πράγματα για τα ψάρια που διατηρεί. Χαρείτε το λοιπόν!

Κατάδικοι, Όσκαρ, Παγώνια … και επίσης Σαλάχια-κούπες τσαγιού (πράγματι συνεχίζω τις μελέτες μου επάνω στα σαλάχια του γλυκού νερού!), έως Καρχαρίες!!! Και ομιλώ για την περίπτωση που η λέξη Καρχαρίας αναφέρεται σε είδη του γλυκού νερού και όχι στους μεγαλοπρεπείς άρχοντες οστεοϊχθύες θηρευτές των ανοιχτών θαλασσών.

Υπάρχουν αρκετά (έως πάρα πολλά) κοινά ονόματα στο χώρο του hobby, αλλά θεωρώ πως οι ακουαρίστες (πολλώ δε μάλλον οι χομπίστες), που σέβονται τον εαυτό τους και το hobby θα πρέπει να  παραμένουν μακριά από τα κοινά ονόματα. Γι’ αυτό θα προσπαθήσω να σας δώσω μια ιδέα για το πώς «λειτουργούν» τα επιστημονικά ονόματα! Ίσως να εμπνευστεί κάποιος και να αλλάξει την νοοτροπία της χρήσης των κοινών ονομάτων με τα επιστημονικά. Ποιος ξέρει;

Το πρώτο όνομα του ψαριού αναφέρεται στο ΓΕΝΟΣ (πχ Copadichromis).Το αρχικό γράμμα γράφεται ΠΑΝΤΑ με κεφαλαίο γράμμα και ΠΟΤΕ δεν χρησιμοποιείται πληθυντικός αριθμός, ακόμα και εάν κάποιος αναφέρεται σε περισσότερα του ενός δείγματος.

Το δεύτερο όνομα είναι το όνομα του ΕΙΔΟΥΣ (πχ borleyi). Το αρχικό γράμμα γράφεται ΠΑΝΤΑ με μικρό γράμμα. Και τα δύο ονόματα προέρχονται είτε από τα λατινικά, είτε από τα ελληνικά είτε είναι «λατινοποιημένα» ελληνικά. Πρέπει να γράφονται ΠΑΝΤΑ με πλάγια γραφή, όπως στο παράδειγμα.

Αυτά τα διώνυμα (γένος/είδος) ονόματα ακολουθούνται από το όνομα (ή τα ονόματα) του επιστήμονα ή του ανθρώπου που τα ανακάλυψε ή τα περιέγραψε πρώτος και το χρόνο της ανακάλυψής τους. Εάν ακολουθούνται και από άλλο όνομα και χρονιά, αυτό σημαίνει πως το είδος περιεγράφη με διαφορετικό όνομα και αναθεωρήθηκε αργότερα (πχ Barbus tetrazona -  Bleeker, 1855). Το όνομα του είδους μπαίνει στο ίδιο γένος (αρσενικό ή θηλυκό) της λατινικής γλώσσας που βρίσκεται και το όνομα του γένους, όπως το αρσενικό Astronotus ocellatus ή το θηλυκό Rineloricaria parva. Το ίδιο συμβαίνει όταν το όνομα του είδους καθορίζει αυτόν ή αυτήν που ανακάλυψε ή περιέγραψε το είδος. Οπότε έχουμε Cyrtocara moorii (κατάληξη -i), αφού πρόκειται για άντρα που ανακάλυψε ή περιέγραψε το είδος και  Labeotropheus trewavasae (κατάληξη -ae) αφού πρόκειται για γυναίκα. Όταν το όνομα αναφέρεται στην περιοχή της καταγωγής του ψαριού, παίρνει την κατάληξη –ensis, όπως Geophagus brasiliensis, αφού το είδος κατάγεται από τη Βραζιλία.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: για να καταλάβετε αυτόν τον «κανόνα» θα πρέπει να έχετε γνώση των βασικών κανόνων της Λατινικής γλώσσας.

Μερικές φορές το όνομα του γένους ακολουθείται από συντμήσεις του τύπου: sp., cf., aff. κλπ. Αυτές η συντμήσεις σημαίνουν:

• sp.: το συγκεκριμένο είδος δεν έχει περιγραφεί ακόμη και μπορεί στο μέλλον να αλλάξει. Κάποιες φορές γράφεται σαν “Msobo”, με κεφαλαίο το αρχικό γράμμα για να ΞΕΚΑΘΑΡΙΣΤΕΙ, πως δεν πρόκειται για το «σωστό» επιστημονικό όνομα. Λόγω τεμπελιάς λοιπόν, κάποιος θα γράψει Pseudotropheus msobo, αντί για το σωστό Pseudotropheus sp. “Msobo”.

• aff.: σημαίνει πως το ΕΙΔΟΣ είναι «όμοιο» με κάποιο άλλο, όπως στην περίπτωση Maylandia sp. aff. “Zebra”, που καταλαβαίνουμε πως πρόκειται για είδος Maylandia που δεν έχει μεν επιστημονικά περιγραφεί, αλλά είναι σχετικό με είδος “zebra”.

• cf.: δηλώνει πως το ΓΕΝΟΣ, ακόμη και αν δεν έχει περιγραφεί επιστημονικά, είναι το γένος μεν, αλλά χωρίς να έχει γίνει η ακριβής του αναγνώριση. Για παράδειγμα: Maylandia cf. greshakei, σημαίνει πως ΥΠΟΤΙΘΕΤΑΙ πως το ψάρι είναι σχετικό με greshakei, αλλά δεν είναι απολύτως σίγουρο, αλλά πρόκειται τελικά για ένα αρκετά συγγενικό είδος.

 Οι «τύποι» και τα ονόματά τους

Για να σας δώσω τη χαρά του να γνωρίζετε θα σας εξηγήσω επιπλέον, το τι σημαίνουν οι όροι ολότυπος, παράτυπος, λεκτότυπος, συντυπος, φαινότυπος.

• Ολότυπος, δηλώνει το ΑΡΧΙΚΟ δείγμα που χρησιμοποιήθηκε για την περιγραφεί του γένους/είδους.

Παράτυπος, δηλώνει όλα τα συγγενικά δείγματα του είδους/γένους.

• Σύντυπος, δηλώνει κάθε δείγμα που είναι «σύντυπο», όπου ο Ολότυπος και ο Λεκτότυπος δεν έχει ακόμη σχεδιαστεί (βλ. παρακάτω για τη σημασία των όρων).

• Λεκτότυπος, σημαίνει ένα σύντυπο, σχεδιασμένο για ένα μόνο τύπο δείγματος που φέρει το όνομα του είδους. Όλα τα άλλα δείγματα τότε, είναι γνωστά σαν Παραλληλεκτότυποι.

• Φαινότυπος, σημαίνει την περιγραφή ενός δείγματος από τα εξωτερικά και εμφανή χαρακτηριστικά του γνωρίσματα (πχ χρώμα, μέγεθος κλπ).

Εάν για οποιοδήποτε λόγο οι: Ολότυπος,και Λεκτότυπος Σύντυποι χαθούν, τότε ένας Νεότυπος μπορεί να σχεδιαστεί για να περιγράψει από πλευράς συστηματικής βιολογίας ένα είδος.

• Πληθυσμιακός τύπος είναι η ποικιλία που διατηρεί το όνομα ενός γεωγραφικού τόπου όπου ο τύπος κάποιου είδους απαντάται. Τα Tropheus moorii που συνελέγησαν στο  Mpulungu (παλαιότερη ονομασία Kinyiamkolo), ήταν τα πρώτα Tropheus moorii που συνελέγησαν ποτέ. Οπότε τα Tropheus moorii Mpulungu – από όσο δύναμαι να γνωρίζω – πρέπει να θεωρούνται ως ο «πληθυσμιακός τύπος» του γένους Tropheus της οικογένειας CICHLIDAE.

Πιστεύω πως δεν χρειάζεται να εμβαθύνουμε περισσότερο. Παρ’ όλα αυτά επίσης ΘΕΩΡΩ πως ο καθένας μας μπορεί να προσέχει, αφού τα κοινά ονόματα θα πρέπει πραγματικά να μας φοβίζουν όπως ο διάβολος και να προσπαθούμε να τα αποφεύγουμε σε κάθε σοβαρή συζήτηση που κάνουμε για τις κιχλίδες (και όχι μόνο).

Τι σημαίνει αυτό το όνομα;

Οι κιχλίδες της λίμνης Malawi - όπως και όλα τα ψάρια άλλωστε - πέρα από τα εμπορικά τους ονόματα (όπως μπλε electric Hap, κίτρινο electric λαμπίντο κλπ), συνήθως αναφέρονται με τα επιστημονικά τους ονόματα. Αυτά είναι και τα σωστά ονόματα με τα οποία κανείς θα πρέπει να αναφέρεται γι’ αυτά τα ψάρια, επειδή απλά είναι τα μόνα διεθνώς αποδεκτά ονόματα και, μας βοηθούν να μην μπερδευόμαστε. Κάθε επιστημονικό όνομα συνδέεται με ένα μόνο είδος και είναι κατανοητό από οποιονδήποτε.

Ονόματα όπως τα «αφρικάνικο παγώνι», «παγώνι λιακάδα» ή «πλέκο» δεν σημαίνουν σχεδόν τίποτε όπως ήδη ειπώθηκε. Υπάρχουν ένα σωρό είδη που πωλούνται ή αναφέρονται με τα ονόματα «αφρικάνικα παγώνια» και «πλέκος». Ακόμη χειρότερα η χρήση εξωτικών ονομάτων όπως «παγώνι με κόκκινους ώμους» και τα τοιαύτα, βοηθούν μόνο τους ιδιοκτήτες καταστημάτων κατοικιδίων για να πουλούν ευκολότερα τα ψάρια τους.

Οπότε για το ψάρι που λέγεται Melanochromis johanni, το γένος είναι “Melanochromis ”, ενώ το είδος είναι “johanni”. Δεν χρειάζεται να πούμε πως κάθε γένος μπορεί να αποτελείτε από περισσότερα από ένα είδη, ενώ κάθε είδος περιγράφει ένα και μόνο ψάρι. Έτσι έχουμε αρκετά είδη του γένους Me-lanochromis, όπως M. parallelus, M. johanni, M. auratus, M. chipokae κλπ. Σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις ένα γένος μπορεί να περιλαμβάνει ένα και μοναδικό είδος, όπως το γένος Cytrocara, που περιλαμβάνει μόνο το είδος moorii.

Τα επιστημονικά ονόματα των ψαριών (αλλά και των φυτών και όλων των ζώων γενικότερα), προέρχονται είτε από την αρχαία Ελληνική γλώσσα ή από τα Λατινικά και μπορεί να εμπεριέχουν το όνομα του προσώπου που τα ανακάλυψε ή τα περιέγραψε πρώτος (όπως για παράδειγμα axelrodi ή herbertaxelrodi, από τον δόκτορα Herbert Axelrod, brichardi  από τον Pierre Brichard, baenschi ή hansbaenschi από τον Hans Baensch, stuartgranti από τον Stuard Grant , trewavasae , από την Ethelwynn Trewavas κλπ). Τα επιστημονικά ονόματα των ψαριών, μπορεί να μην σημαίνουν σχεδόν τίποτε για κάποιους ακουαρίστες, οι οποίοι βασίζονται σε ένα «κοινό» ή σε ένα «εμπορικό» όνομα, μιας και φαινομενικά είναι ο μόνος τρόπος για να «περιγραφεί» το ψάρι.

Τίποτε βέβαια δεν είναι πιο λανθασμένο από αυτήν την άποψη. Τα επιστημονικά ονόματα, αντίθετα περιγράφουν με την μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και με τον καλύτερο τρόπο, μόνο που δεν μπορούμε να το καταλάβουμε, εάν δεν είμαστε εξοικειωμένοι.

Σε αυτό το μικρό άρθρο, θα σας δώσω το νόημα του μέρους Επιστημονικών ονομάτων που προέρχεται από τα ελληνικά αλλά και τα λατινικά, για να καταλάβετε πόσο σωστά αυτά τα ονόματα περιγράφουν τα ψάρια. Δίπλα από την εξήγηση θα σας δώσω κάποια παραδείγματα της περιγραφής που εξυφαίνεται από αυτόν τον συνδυασμό των λέξεων και έπειτα το εμπορικό ή το κοινό όνομα. Μερικά παραδείγματα ψαριών που δεν κατάγονται από την Αφρική είναι τα ακόλουθα:

Acanthopsis choirorrynchus (Ακανθόψις χοιρορύγχους) Άκανθα (= αγκάθι) + όψις (= μορφή, μάτιά), Χοίρος (= γουρούνι) + Ρύγχος (= ρουθούνι) : που σημαίνει ένα ψάρι με ρουθούνια που θυμίζουν γουρούνι και με αγκάθια κοντά στο μάτι. Το κοινό του όνομα: «αλογομούρης».

Pterygoplichthys (Πτερυγοπλιχθύς) Πτέρυγα (= πτερύγιο) + Ιχθύς (= ψάρι). Κοινό όνομα συνήθως «γλείφτης».

Synodontis (Συνοδόντις) Από το λατινικό Synodus, γενική Synodontis (= συνόδους, ψάρι). Κοινό όνομα του είδους, επί το πλείστον, επίσης «γλείφτης»

Πρέπει να σημειώσω πως κάποιες φορές το αυθεντικό νόημα κάποιας λέξης που χρησιμοποιείται έχει ξεχαστεί και η λέξη χρησιμοποιείται με τη σημερινή της σημασία. Ένα παράδειγμα είναι η λέξη “electra” που προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ήλεκτρον». Ήλεκτρον βέβαια είναι το κεχριμπάρι, αλλά σήμερα η λέξη χρησιμοποιείται για να καταδείξει ένα εκθαμβωτικό και λαμπερό χρώμα. Έτσι, σε κάποιες περιπτώσεις, το νόημα της αρχαίας ελληνικής λέξης, δεν αρκεί για να περιγράψει το γένος. Κάποιες φορές επίσης η γραφή μιας αρχαίας ελληνικής λέξης έχει απλουστευθεί για να είναι ευκολότερα κατανοητή στους μη ομιλούντες ελληνικά και καταλήγει να είναι πολύ δύσκολη, ακόμη και για εμάς του έλληνες, που προσπαθούμε να ανακαλύψουμε το πραγματικό θέμα της λέξης. Για παράδειγμα η λέξη «χείλη» στα ελληνικά γράφεται με έψιλον γιώτα, οπότε έτσι θα έπρεπε να γράφεται και με λατινικούς χαρακτήρες (δηλ. Cheilos). Αυτός είναι άλλωστε θεμελιώδης κανόνας της Λατινικής γραμματικής.

Επειδή αυτό συμβαίνει σε κάποια είδη, γράφονται και προφέρονται διαφορετικά από ότι θα έπρεπε (για παράδειγμα το όνομα Chilotilapia euchilus, θα έπρεπε να γράφεται Cheilotilapia eycheilus = Χειλοτιλάπια η εύχειλος, δηλαδή με μεγάλα χείλη). Αυτός είναι ένας λόγος που υπάρχει τόσο μεγάλο μπλέξιμο αφού το θέμα -χιλο- δεν σημαίνει τίποτε στα ελληνικά.

Αυτό το άρθρο δεν θα είχε τελειώσει χωρίς την γενναιόδωρη βοήθεια του δόκτορα Michael K. Oliver και γι’ αυτό τον ευχαριστούμε πολύ. Στη δική του ιστοσελίδα μπορείτε να βρείτε οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με την ταξινόμηση των κιχλίδων της Λίμνης Malawi.

Στο επόμενο κομμάτι αυτού του άρθου θα δείτε την ταξινόμηση των μη m’buna και των m’buna ειδών της λίμνης.

Μέρος πρώτο:

Κιχλίδες μη m’buna της λίμνης Malawi

Κώδικας χρώματος: Βιολετί = Γένη, Πράσινο = λατινικά (μη ελληνικά), μέρος του Επιστημονικού ονόματος, Ανοιχτό μπλε = μέρος του ονόματος με ελληνική προέλευση, μπλε «μετάφραση» του μέρους, έντονη μπλε γραφή η προφορά του στα ελληνικά.

Ο δόκτορας Michael K. Oliver, κάτοχος διδακτορικού στην ταξινόμηση των Αφρικανικών Κιχλίδων της λίμνης Malawi, ευγενώς σχολίασε την αρχική λίστα, που του στείλαμε πριν προχωρήσουμε στη δημοσιοποίηση αυτής της εργασίας. Θεωρώ πως ο αναγνώστης θα βοηθηθεί από τα σχόλιά του, εάν τα συγκρίνει με την αρχική ερμηνεία των επιστημονικών ονομάτων. Δεν χρειάζεται να πω βέβαια πως η ερμηνεία που δίνει ο δόκτορας Oliver είναι η ορθή (φούξια χρώμα). Ο γράφων επιθυμεί να τον ευχαριστήσει άλλη μία φορά για το χρόνο που διέθεσε και για την ευγένειά του.

Εάν το όνομα του Γένους εμπεριέχει ελληνικές ή λατινικές λέξεις, η ερμηνεία φαίνεται δίπλα από το όνομα του Γένους. Η ίδια ερμηνεία δεν επαναλαμβάνεται μετά από το όνομα του είδους, γι’ αυτό ο αναγνώστης θα πρέπει να συγκρίνει τις δύο ερμηνείες για να έχει ολοκληρωμένη εικόνα. Για παράδειγμα Aulonocara macrochir. Ο αναγνώστης θα πρέπει να συγκρίνει την μετάφραση του ονόματος του γένους (Αυλός = πνευστό όργανο αποτελούμενο από σωλήνες + κάρα= κεφάλι, κρανίο), με το όνομα του είδους (Μακρά = επιμήκης, μακριά + χείρα = χέρι).

 Alticorpus

Alticorpus macrocleithrum (Alti- = υψηλός + corpus = σώμα Macro = επίμηκες, μακρύ + cleithrum = κλειδί) Αλτικόρπους μακροκλείθρουμ.

(Alticorpus) macrocleithrum: Μάλιστα, μακρύ κλειδί. Η λέξη αναφέρεται στο μεγάλο διπλό κόκαλο που συνδέει τον αυχένα με τα θωρακικά πτερύγια και βρίσκεται πίσω από το κάτω βραγχιακό οστό. Στο συγκεκριμένο είδος αυτό το οστό προεξέχει προς τα κάτω από το πρόσθιο κοιλιακό περίγραμμα του σώματος αυτού του κάπως παράξενου, μορφολογικά, είδους.

Aristochromis

Aristochromis (Άριστος = έξοχος, έξοχα + chromis = χρωματισμένος) Αριστοχρωμίς.

Γένη με τη ρίζα –chromis.

Παρ’ ότι η ρίζα –χρωμίς σημαίνει χρωματισμένος, όταν το όνομα αυτό αναφέρεται σε κιχλίδες (και όχι μόνο), πιθανόν δηλώνει το γένος Chromis, ένα γένος ψαριών των θαλασσινών υφάλων, με πολλά είδη που ανήκει στην οικογένεια των Πομακεντριδών (Pomacentridae). Οι πρώιμοι συστηματικοί βιολόγοί που ονόμασαν τις κιχλίδες, είχαν στο μυαλό τους αυτό το γένος που συγγενεύει από πλευράς εξωτερικής εμφάνισης (αλλά και συμπεριφορών) με τις κιχλίδες, οπότε πολλά γένη κιχλίδων σήμερα φέρουν τη ρίζα –chromis στα ονόματά τους, σαν συνθετική κατάληξη.

Aulonocara

Aulonocara (Αυλός = πνευστό μουσικό όργανο κατασκευασμένο από καλαμένιους σωλήνες + κάρα = κρανίο, κεφάλι) Αυλονόκαρα.

Aulonocara macrochir (macro = επιμήκης, μακρύς + chir = χείρα, χέρι) Αυλονόκαρα (η) μακρόχειρ. Σε αυτό το όνομα μάλιστα, φαίνονται καθαρά οι απλουστεύσεις, τόσο στο όνομα του γένους, όσο και στο όνομα του είδους. Κανονικά η γραφή του ονόματος θα έπρεπε να είναι Aulonokara makrocheir, αφού οι κανόνες της Λατινικής γλώσσας επιβάλλουν, για λέξεις αμιγώς προερχόμενες από την Αρχαία Ελληνικά, πως θα πρέπει και να γράφονται και να προφέρονται με ανάλογο τρόπο. Ακόμη εδώ βλέπουμε πως αντί για -cheir χρησιμοποιείται το –chir.

Aulonocara trematocephala (trema = τρήμα, τρύπα + cephala = κεφάλι) Αυλονόκαρα τρηματοκέφαλα.

Buccochromis (από το λατινικό Bucca, γενική buccae = γνάθος ή από το bucco, γενική bucconis = ο αλαζόνας + -chromis = χρωματισμένος) Μπουκοχρωμίς.

Buccochromis atritaeniatus από το επίθετο της λατινικής ater (γενική atris), -a, -um = μελανός + taeniatus = με ταινία, με ρίγα, με λωρίδα. Δηλαδή με μελανή λωρίδα Μπουκκοχρωμίς ατριταινιάτους.

Buccochromis heterotaenia (hetero = διαφορετικός, άλλος = taenia = ταινία, ρίγα, λωρίδα) Μπουκκοχρωμίς ετεροταινία.

Buccochromis lepturus (leptu- = λεπτός + urus = ουρά) Μπουκκοχρωμίς λεπτούρους.

Buccochromis nototaenia  (noto = νώτα, πίσω μέρος, οπίσθια + taenia = ταινία, ρίγα, λωρίδα) Μπουκκοχρωμίς νωτοταινία. Το όνομα αντιπροσωπεύει απόλυτα τη μορφολογία του είδους, το οποίο φέρει λωρίδα στην πλάτη (όπως πολλές κιχλίδες άλλωστε!).

Caprichromis

Caper, capri (= τράγος) + -χρωμίς (= χρωματισμένος) Καπριχρωμίς.

Caprichromis orthognathus (ορθός = όρθιος, στητός + γνάθος = σαγόνι, δηλ. με στητό σαγόνι) Καπριχρωμίς ορθογνάθους.

Champsochromis

Champsochromis: Το συνθετικό Χαμσο- προέρχεται από την ελληνική Χαμσός = κροκόδειλος. Το γένος περιλαμβάνει αδηφάγους θηρευτές με σαγόνια που μοιάζουν με αυτά των κροκοδείλων. Χαμσοχρωμίς.

Champsochromis spilorhynchus (σπίλος = ακίδα, κουκίδα + ρύγχους = ρουθούνι) Χαμσοχρωμίς σπιλορύγχους.

Cheilochromis (Χείλος = χείλη + χρωμίς = χρωματισμένος)

Cheilochromis euchilus (Χείλος = χείλη + χρωμίς = χρωματισμένος ευ = καλοφτιαγμένος + χείλος = χείλη, Χειλοχρωμίς η εύχειλος = με μεγάλα, ευμεγέθη χείλη). Και εδώ βλέπουμε την απλούστευση της λέξης cheilos (= χείλη) σε chilos. Χειλοχρωμίς εύχειλους.

Cheilochromis chrysonotus (χρυσο = χρυσαφένιος + νώτους = νώτα, οπίσθια, Χειλοχρωμίς με χρυσίζουσα πλάτη) Χειλοχρωμίς χρυσονώτους.

Copadichromis conophoros (κώνος + -φόρος = ο φέρων) Κοπαδιχρωμίς κωνοφόρος. Το πρώτο συνθετικό ενδέχεται να αναφέρεται στην κοπαδιαστή συμπεριφορά του είδους, ή προέρχεται από την λατινική λέξη cupedia γενική cupediae (= λυχνία).

Copadichromis cyaneus (κυανός = γαλάζιος) Κοπαδιχρωμίς κυανέους.

Copadichromis cyclicos:Κοπαδιχρωμίς κυκλικός.

Copadichromis eucinostomus (εύχινο- = εύκαμπτος + στόμα) Κοπαδιχρωμίς ευχινόστομους.

Copadichromis pleurostigma (πλευρό = πλευρά + στίγμα = κουκίδα) Κοπαδιχρωμίς πλευρόστιγμα.

Copadichromis pleurostigmoides (πλευρό = πλευρά + στιγμοειδές = ομοιάζων με κουκίδες) Κοπαδιχρωμίς πλευροστιγμοειδής.

Corematodus (οδούς = δόντι)

Corematodus: Το θέμα Coremat- προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά. Κόρημα, γενική κορήματος (= σκούπα). Ο συστηματικός βιολόγος σκέφτηκε πως τα δόντια αυτού του είδους λειτουργούν σαν σκούπες, για να το ονομάσει και ταξινομήσει. Κορηματόδους.

Corematodus taeniatus (δόντια που δουλεύουν σαν σκούπα + ταινιάτους = με λωρίδα) Κορηματόδους ταινιάτους.

Ctenopharynx

Ctenopharynx: (Κτενο = χτένα = φάρυνξ = φάρυγγας) Κτενοφάρυνξ.

Cyrtocara

Cyrtocara Κυρτός + κάρα (=κεφάλι, κρανίο), Κυρτόκαρα.

Cyrtocara moorii Κυρτόκαρα μόοριι.

Dimidiochromis

Dimidiochromis:  από το ρήμα της λατινικής dimidio (= ημιτοκώ, ημισεύω) + -χρωμίς (= χρωματισμένος) Ντιμιντιοχρωμίς.

Diplotaxodon

Diplotaxodon (Διπλός + τάξη + δόντια) Διπλοταξόδων.

Diplotaxodon aeneus : Κατά μία ερμηνεία aeneus = αέναος, αιώνιος. Κατά μία δεύτερη - και μάλλον πιο αξιόπιστη - η λέξη aeneus είναι η λατινική λέξη που αντιπροσωπεύει το χαλκόχρωμο και προφέρεται, βάσει των κανόνων της λατινικής γλώσσας αένεους, ή αχένεους (Διπλοταξόδων ο αιώνιος ή Διπλοταξόδον ο χαλκόχρους, Διπλοταξόδων αένεους ή Δ. αχένεους.

Diplotaxodon apogon: α, στερητικό (= χωρίς) + πώγων (= πηγούνι), Διπλοταξόδων (ο) άπωγων.

Eclectochromis

Eclectochromis (εκλεκτός = επιλεγμένος, διαλεχτός + -χρωμίς = χρωματισμένος. Ο χρωματισμένος με διαλεχτά, εντυπωσιακά χρώματα) Εκλεκτοχρωμίς.

Eclectochromis lobochilus: (λοβός + χείλη) Εκλεκτοχρωμίς (η) λοβόχειλος. Και εδώ το συνθετικό που αντιπροσωπεύει την ελληνική λέξη χείλος έχει απλουστευθεί.

Exochochromis

Exochochromis (Έξοχος + -χρωμίς = χρωματισμένος, ο έξοχα χρωματισμένος). Εξοχοχρωμίς.

Exochochromis anagenys anagenys = από το αναγεννημένος(;) Εξοχοχρωμίς αναγένυς.

(Exochochromis) anagenys: Εδώ και πάλι ο δόκτωρ Oliver έδωσε το όνομα. Το συνέδεσε μάλιστα με τις ελληνικές λέξεις ανά (πρόθεση που σημαίνει πάλι ή επάνω) και γένι (=σαγόνι, γένια). Έτσι η λέξη σημαίνει πως το σαγόνι είναι στραμμένο προς τα πίσω, ή πως βρίσκεται μετακινημένο προς τα πίσω από τη συνηθισμένη θέση του. Πράγματι, στο είδος η άκρη της κάτω σιαγώνας κλείνει (εφαρμόζει) πίσω από την επάνω όταν το ψάρι κρατά το στόμα του κλεισμένο, πράγμα που είναι πολύ ασυνήθιστο. Τέτοιες αμφισβητήσεις ή διαφοροποιήσεις πάνω στην νομενκλατούρα συμβαίνουν όταν οι ξένοι επιστήμονες βασίζονται μόνο σε κάποιες «κλασσικές» αρχαιοελληνικές λέξεις της διαθέσιμης βιβλιογραφίας!

Fossorochromis

Fossorochromis: από το λατινικό fossor (γενική fossoris = σκαπανεύς) + -chromis (= χρωματισμένος) Φοσσοροχρωμίς.

Fossorochromis rostratus: rostratus, –a, -um (επίθετο της λατινικής) που σημαίνει ραμφώδης ή ο έχων έμβολο, ο διατρητικός. Φοσσοροχρωμίς ροστράτους.

Hemitaeniochromis

Hemitaeniochromis ημί (από το ήμισυ = μισό) + ταινία + χρωματισμένος, Ημιταινιοχρωμίς.

Hemitaeniochromis urotaenia (ουρά + ταινία) Δηλαδή ένα ψάρι με μία ταινία στην ουρά και που έχει και μία ακόμη ταινία χρωματισμένη κατά το ήμισυ. Ημιταινιοχρωμίς ουροταινία.

Hemitilapia

Hemitilapia Ημί (= ήμισυ) + τιλάπια (σε αφρικανική διάλεκτο σημαίνει φαγώσιμο ψάρι). Ημιτιλάπια.

Hemitilapia oxyrhynchus Ημί + τιλάπια («Μισοτιλάπια», τιλάπια κατά το ήμισυ) οξύ (= μυτερός) + ρύγχος, Ημιτιλάπια (η) οξύρρυγχος (με το μυτερό ρύγχος) Ημιτιλάπια οξυρρύγχους.

Lethrinops

Lethrinops λυθρίνι + ops (= όψη), ο ομοιάζων με λυθρίνι. Λυθρίνοψ.

Lethrinops leptodon λεπτός + δόντια δηλ. Λυθρίνοψ (ο) λεπτόδον.

Lethrinops macracanthus μακριά + αγκάθια, Λυθρίνοψ μακρακάνθους. Σαν πιο αντιπροσωπευτική μετάφραση άκανθες = τα μακριά κόκαλα του κοιλιακού πτερυγίου που διαθέτει το είδος.

Lethrinops macrochir Λυθρίνοψ μακρόχειρ. Και εδώ πάλι εντοπίζεται η απλούστευση   -chir αντί για –cheir.

Lethrinops macrophthalmus Λυθρίνοψ μακρόφθαλμους (= με επιμήκη μάτια).

Lethrinops microdon Λυθρίνοψ (ο) μικρόδους (= ο έχων μικρά δόντια) Λυθρίνοψ μικρόδων.

Lethrinops microstoma Λυθρίνοψ μικρόστομα (= ο έχων μικρού μεγέθους στόμα).

Lichnochromis

Lichnochromis Λύχνος(= λυχνάρι, λαδολύχναρο) + -cromis (= χρω-ματισμένος) Λυχνοχρωμίς.

Maravichromis Μαραβιχρωμίς

Maravichromis 

Mylochromis

Mylochromis (Μύλος, αλέθω + -chromis = χρωματισμένος) Μυλοχρωμίς.

Mylochromis ericotaenia.  Μυλοχρωμίς ερικοταινία.

Mylochromis labidodon Λαβίς (γενική της λαβίδος) = με σχήμα τσιμπίδας + δόντια, δηλ. δόντια με σχήμα δαγκάνας. Μυλοχρωμίς λαβιδόδων.

Mylochromis melanotaenia Μυλοχρωμίς μελανοταινία (ο φέρων μελανή, μαύρη ταινία).

Mylochromis plagiotaenia Μυλοχρωμίς πλαγιοταινία (ο φέρων πλάγια ταινία).

Mylochromis sphaerodon Μυλοχρωμίς σφαιρόδων (ο έχων σφαιρικά δόντια).

Naevochromis

Naevochromis από το λατινικό naevus, γενική naevi (= φυσική κηλίδα του σώματος, φακίδα, κηλίδα) + χρωμίς (= χρωματισμένος)

Naevochromis chrysogaster Ναιβοχρωμίς χρυσογάστερ (γαστήρ, γεν. γαστέρος = κοιλιά), ο έχων χρυσόχρωη, χρυσαφί κοιλιά.

Nimbochromis

Nimbochromis  από το λατινικό nimbus γενική nimbi (= ομίχλη, νεφέλη, κατ’ επέκταση ο ζοφερός + χρωμίς (= χρωματισμένος). Νιμποχρωμίς.

Nimbochromis fuscotaeniatus Νιμποχρωμίς φουσκοταινιάτους (fusco = φυσαλίδα, μπαλόνι + ταινία).

(Nimbochromis) fuscotaeniatus: ο δόκτωρ Oliver πιστεύει πως το συνθετικό fusco-,προέρχεται από τα λατινικό επίθετο fuscus, -a, -um (= σκοτεινός, σκούρος). Δηλαδή ψάρι που φέρει σκοτεινόχρωμες ρίγες.

Nimbochromis polystigma ο φέρων πολλά στίγματα, Νιμποχρωμίς πo-λύστιγμα.

Nyassachromis

Nyassachromis Nyassa (= το παλαιότερο όνομα του κράτους του Malawi) + -chromis (= χρωματισμένος) Νυασσαχρωμίς.

Nyassachromis leuciscus Νυασσαχρωμίς λευκίσκους (από το λευκός).

Nyassachromis microcephalus Νυασσαχρωμίς μικροκέφαλους. Εδώ, βλέπουμε και πάλι την απλούστευση στις λέξεις μικρός και κεφάλι (γράφονται με c αντί για k).

Nyassachromis nigritaeniatus Νυασσαχρωμίς νιγκριταινιάτους. Από το επίθετο της λατινικής niger, -a, -um (= μέλας, μαύρος) + taeniatus (= ο φέρων ταινία) και κατ’ επέκταση ο φέρων μέλανα, μάυρη ταινία. Το επίθετο niger, -a, -um προέρχεται βέβαια από τα ελληνικά (νέγρος = μαύρος).

Nyassachromis serenus (serenus = σειρήνα;).

Nyassachromis serenus ή πιθανότερα και πιο αξιόπιστα = φωτεινός, καθαρός από το λατινικό επίθετο serenus, -a, -um ή sorenus (= αίθριος, φαιδρός αλλά και φωτεινός). Νυασσαχρωμίς σερένους ή Νυασσαχρωμίς σειρίνους.

Otopharynx

Otopharynx Ωτο- (από το ους, γενική ωτός = το αυτί + φαρυνξ = φάρυγγας) Ωτοφάρυνξ.

Otopharynx argyrosoma Ωτοφάρυνξ αργυρόστομα (αργυρός = ασημένιος. Ο έχων στόμα αργυρόχρωο, ασημί).

Otopharynx heterodon Ωτοφάρυνξ ετερόδων (= ο έχων διαφορετικά δόντια).

Otopharynx lithobates Ωτοφάρυνξ (ο) λιθοβάτης (ο βαίνων επί λίθων, αυτός που «περπατάει» επάνω σε βράχους ή πέτρες) Ωτοφάρυνξ λιθοβάτες. Το όνομα αυτού του είδους Hap, δοσμένο επίσης από τον δόκτορα Oliver, αναφέρεται σε αυτήν ακριβώς τη συνήθεια που έχει το ψάρι να κυνηγάει την τροφή του συχνά επάνω από συμπλέγματα βράχων, με αποτέλεσμα να φαίνεται ως «λιθοβατών» (να κινείται επάνω από βράχια).

Otopharynx selenurus Ωτοφάρυνξ σεληνούρους ή σελενούρους (;). Πιθανόν από το ημισεληνοειδές σχήμα της ουράς (selen, από το σελήνη + ουρά) ή από τους αρχαίους μυθολογικούς συνοδούς του θεού Πάνα, τους Σιληνούς ή σατύρους. Δηλαδή με στρογγυλεμένη ουρά σαν των Σιληνών (;) ή Ωτοφάρυνξ σιληνούρους.

Otopharynx tetraspilus Ωτοφάρυνξ τετράσπιλους (= ο φέρων τέσσερις κουκίδες).

Otopharynx tetrastigma Ωτοφάρυνξ τετράστιγμα (ο φέρων τέσσερα στίγματα ή βούλες).

Pallidochromis Από το λατινικό επίθετο pallidus, -a, -um (= ωχρός, πελιδνός) + χρωμίς (= χρωματισμένος). Παλλιδοχρωμίς.

Placidochromis

Placidochromis (;) Πλακιδοχρωμίς (placido = πλατύς, πεπλατυσμένος, επίπεδος). Ο δόκτωρ Oliver είναι πεπεισμένος πως το όνομα προέρχεται από τo λατινικό επίθετο placidus, -a, -um (= ήσυχος, ευγενής, ήμερος) + -chromis (= χρωματισμένος) και όχι από την ελληνική λέξη πλαξ (γενική της πλακός = επίπεδη πέτρα + -chromis = χρωματισμένος) Πλακιδοχρωμίς.

Placidochromis electra electra, από την ελληνική λέξη ήλεκτρον (= κεχριμπάρι). Δηλώνει το αστραφτερό χρώμα (electric). Πλακιδοχρωμίς ελέκτρα.

Placidochromis macrognathus μακρύς + γνάθος (= σαγόνι), ο έχων μακριά σιαγώνα Πλακιδοχρωμίς μακρογνάθους. Και εδώ έχουμε την απλούστευση στη λέξη macro που γράφεται με c αντί για k.

Placidochromis phenochilus pheno (= από τα ελληνικά και το ρήμα φαίνομαι, είμαι εμφανής) + -chilus το απλουστευμένο –cheilus (= με εμφανή χείλη) Πλακιδοχρωμίς φαινόχειλους.

Platygnathochromis

Platygnathochromis Πλατύς + γνάθος + -chromis (= χρωματισμένος) Πλατυ-γναθοχρωμίς.

Platygnathochromis melanonotus Πλατυγναθοχρωμίς μελανονώτους (μελανός + νώτα = οπίσθια, πλάτη), ο έχων μελανή, σκούρα ή μαύρη πλάτη.

Protomelas

Protomelas Πρωτομέλας (Πρωτο = αρχικός + μέλας = μελανός, μαύρος, σκουρόχρωμος. Ο εν αρχή μελανός.

Protomelas kirkii. Πρωτομέλας κίρκιι. Θα ήταν ωραίο εάν το kirkii αναφερόταν στη γνωστή μάγισσα Κίρκη της ελληνικής μυθολογίας αλλά είναι «πατρώνυμο», προς τιμήν του ανθρώπου που ανακάλυψε ή περιέγραψε πρώτος το ψάρι. Από την κατάληξη (–i) καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για κάποιον κύριο ονόματι Kirk.

Protomelas macrodon Πρωτομέλας μακρόδων (= ο έχων επιμήκη, μακριά δόντια).

Protomelas pleurotaenia ο φέρων πλάγια ταινία, ή ταινία στο πλάι του σώματος Πρωτομέλας πλευροταινία.

Protomelas spilopterus Πρωτομέλας σπιλόπτερους, ο φέρων κουκίδες στα πτερύγια (σπίλος = κουκίδα, σημάδι + πτερύγια).

Protomelas taeniolatus ο κατά αρχήν μελανός και φέρων γαλακτώδη, υπόλευκη ταινία (latus = γάλα) Πρωτομέλας ταινιολάτους.

Protomelas triaenodon Πρωτομέλας τριαινόδων, ο έχω δόντια που μοιάζουν με τρίαινα (= καμάκι με τρεις αιχμές).

Rhamphochromis

Rhamphochromis ο έχων ράμφος + -chromis (= χρωματισμένος) Ραμφο-χρωμίς.

Rhamphochromis leptosoma Ραμφοχρωμίς λεπτόσωμα (= ο έχων λεπτό σώμα).

Rhamphochromis macrophthalmus = ο έχων επιμήκη μάτια, Ραμφοχρωμίς μακρόφθαλμους. Και εδώ το k έχει αντικατασταθεί από c.

Sciaenochromis

Sciaenochromis Πιθανώς από το σκιά των ελληνικών ή το λατινικό sciaena, γενική sciaenae (= το ψάρι σικιός, επιστημονικό όνομα του Sciaena umbra και άλλα Sciaena species) + -chromis (= χρωματισμένος) Σκιαινοχρωμίς.

Sciaenochromis psammophilus ψάμμος (= άμμος) + φίλος. Ο φιλικός προς την άμμο, λόγω της συνηθισμένης κατανομής του είδους σε αμμώδεις βυθούς. Σκιαινοχρωμίς ψαμμόφιλους.

Sciaenochromis spilostichus = ο στικτός με κουκίδες Σκιαινοχρωμίς σπι-λόστικτους.

Stigmatochromis

Stigmatochromis = ο φέρων στίγματα, Στιγματοχρωμίς.

(Stigmatochromis) pholidophorus: ο Trewawas, ονόμασε έτσι το είδος από την ομοιότητα που παρουσιάζει με ένα εξαφανισμένο είδος που γνωρίζουμε μόνο από τα απολιθώματα. Ο χρωματισμένος με στίγματα και φέρων (από το ελληνικό φέρω) φολίδες. Στιγματοχρωμίς φολιδοφόρους (Στιγματοχρωμίς ο φολιδοφόρος).

Stigmatochromis pleurospilus = ο φέρων κηλίδες στα πλευρά Στιγματο-χρωμίς πλευροσπίλους.

Taeniochromis

Taeniochromis = ο φέρων χρωματισμένες ταινίες Ταινιοχρωμίς.

Taeniochromis holotaenia = ο φέρων ολόκληρη ταινία. Ταινιοχρωμίς ολοταινία.

Taeniolethrinops

Taeniolethrinops = ο φέρων ταινία Ταινιολυθρίνοψ.

Taeniolethrinops cyrtonotus = ο έχων κυρτωμένη πλάτη ή οπίσθια ή νώτα, Ταινιολυθρίνοψ κυρτονώτους.

Tramitichromis

Tramitichromis από το λατινικό trames, γενική tramitis (= τρίμος, τριβός, στίβος, μέθοδος) + χρωμίς (= χρωματισμένος) Τραμιτιχρωμίς.

Tramitichromis trilineata ο φέρων τρεις γραμμές, από το ελληνικό αριθμητικό τρία και το λατινικό linea γενική lineae (= γραμμή), Τραμιτιχρωμίς τριλινεάτα.

Trematocranus

Trematocranus τρήμα (= τρύπα) + κράνος (= κρανίο, κράνος) Τρηματο-κράνους.

Trematocranus microstoma ο έχων μικρό στόμα, Τρηματοκράνους μικρό-στομα. Διακρίνεται η απλούστευση και αντικατάσταση του k με c.

Trematocranus placodon ο έχων επίπεδα δόντια, Τρηματοκράνους πλα-κόδων.

Tyrannochromis

Tyrannochromis Τύραννος + -chromis = χρωματισμένος, Τυραννοχρωμίς.

Tyrannochromis macrostoma Τυραννοχρωμίς μακρόστομα (= ο έχων επίμηκες στόμα). Και εδώ έχουμε αντικατάσταση του αρχικού k με c.

Tyrannochromis polyodon ο έχων πληθώρα δοντιών, Τυραννοχρωμίς πο-λυόδων.

 Μέρος δεύτερο

 Κιχλίδες m’buna της λίμνης Malawi

 Cyathochromis

Cyathochromis κύαθος (= κούπα) + χρωμίς (= χρωματισμένος), Κυα-θοχρωμίς.

Cynotilapia

Cynotilapia Κύων (γενική του κυνός = σκύλος) Κυνοτιλάπια.

Genyochromis

Genyochromis Γένιο (= γένια) + χρωμίς (= χρωματισμένος) Γενιοχρωμίς. Μεταφορικά μάλλον το όνομα αναφέρεται στο προτεταμένο σαγόνι των ψαριών του είδους.

Iodotropheus

Iodotropheus Ιώδες (= βιολετί) + τροφέους (προέρχεται από τη λέξη τροφή ή διατρέφομαι) Ιωδοτροφεύς. Ιοντοτροφέους.

Το συνθετικό –tropheus

Η ερμηνεία ονομάτων με αυτό το συνθετικό, υπαινίσσεται σαφώς την ομοιότητα των ειδών της λίμνης Malawi με τα είδη του γένους Tropheus της λίμνης Tanganyika, σε σχέση με τη διατροφική τους συνήθεια. Η μορφολογία των δοντιών τους χαρακτηρίζει αυτή τους την ομοιότητα. Το όνομα Pseudotropheus έρχεται για να χαρακτηρίσει ένα ψάρι που δεν είναι «στ’ αλήθεια Tropheus» και όχι βέβαια κάποιο ψάρι που στ’ αλήθεια δεν «τρέφεται».

Όσο για το όνομα Iodotropheus, το ψάρι ονομάστηκε έτσι αφού ο δόκτωρ Oliver, πίσω στα 1972, συνέδεσε το χρωματισμό του είδους με την ταξινόμηση του δηλαδή τα δύο βασικά χρώματα του είδους, το ιώδες και το καφετί χρώμα της σκουριάς που φέρουν. Το κοινό του όνομα στην αγγλική γλώσσα (rusty cichlid = κιχλίδα με χρώμα σαν της σκουριάς) αντιπροσωπεύει το χρώμα της σκουριάς παρά το ιώδες. Φαίνεται πως διάλεξε το όνομα Iodotropheus (από το ελληνικό Ιώδες = βιολετί, ή οίος = σκουριά), αφού αντικατοπτρίζει καλύτερα και τα δύο χρώματα του είδους.

Labeotropheus

Labeotropheus (tropheus = ο τρεφόμενος) Λαμπεοτροφέους. Το όνομα αυτού του γένους, αναφέρεται σε ένα «σαν Tropheus» γένος, που μοιάζει με τα αφρικάνικα ή ασιατικά κυπρινοειδή του γένους Labeo (Τα τελευταία έχουν ταξινομηθεί εκ νέου στο γένος Epalzeorynchos). Το λατινικό όνομα labeo σημαίνει κάποιος με μεγάλα χείλη + tropheus (= αυτός που τρέφεται). Δεν θα ήταν δυνατή αυτή η ετυμολογική προσέγγιση εάν δεν λαμβάναμε υπ’ όψιν τα ψάρια του γένους Labeo.

Labidochromis

Labidochromis λαβίς, γενική της λαβίδος (= λαβίδα) και χρωμίς (= χρωματισμένος) Λαβιδοχρωμίς.

Labidochromis coeruleus coeruleus, -a, -um, επίθετο της λατινικής (= γαλάζιος). Λαβιδοχρωμίς η γαλάζια, Λαβιδοχρωμίς κοερουλέους.

Labidochromis gigas Λαβιδοχρωμίς γίγας.

Labidochromis heterodon (έτερος = άλλος, διαφορετικός + δόντια) Λαβιδο-χρωμίς ετερόδων.

Labidochromis mylodon Τα δόντια του είδους μοιάζουν με μύλο (μύλος + δόντια) Λαβιδοχρωμίς μυλόδων.

Maylandia

Συνώνυμο Maylandia

Maylandia Μέτριος (= μετριοπαθής, μέσος όρος, μέτριος) + κλίμα, από το κλίσις (= γέρνω, πλαγιά), Μετριακλίμα.
Maylandia chrysomallos

Maylandia chrysomallos Χρυσός + μαλλιά, Μαϋλάντια ή Μετριακλίμα (η) Χρυσόμαλλος.

Maylandia cyneusmarginata Κυναίους (από το κύων γενική του κυνός = σκύλος, ή ο ομοιάζων σε σκύλο) + marginata, από το λατινικό επίθετο marginatus, -a, -um (= ο έχων σχέση με όρια ή περιθώρια, ή την άκρη) Μαϋλάντια κυνεουσμαργινάτα.

Το όνομα του είδους ήταν κατ’ αρχήν λανθασμένο αφού οι συστηματικοί βιολόγοι που κατέταξαν το είδος μετέφραζαν σαν γαλάζιος το cyneus και όχι σαν ομοιάζω με σκύλο, μπερδεύοντάς το με το κυανός (cyanos - cyaneus). Στη ιστοσελίδα του δόκτορα Oliver μπορείτε να δείτε περισσότερες λεπτομέρειες γι’ αυτό το περίεργο λάθος. Φαίνεται καθαρά πως ήθελαν να χαρακτηρίσουν το είδος από το γαλάζιο περιθώριο που φέρει στο ραχιαίο του πτερύγιο. Το είδος λοιπόν, θα έπρεπε να ονομάζεται Maylandia cyaneusmarginata ή αναλόγως και όχι M. cyneusmarginata. Απλά έκαναν λάθος ενός γράμματος και έτσι άλλαξε τελείως η ετυμολογία του ονόματος του είδους.

Maylandia heteropicta Από το έτερος (= διαφορετικός) και Πηκτής (= από την φυλή των Πηκτών, οι οποίοι ήταν οι παλαιότεροι κάτοικοι των Βρετανικών νησιών και συνήθιζαν να βάφουν το πρόσωπό τους. Αυτή η αρχαία φυλή εξολοθρεύτηκε από τους Κέλτες) Μαϋλάντια ετερόπηκτα.

Maylandia melabranchion Από το μέλας (= σκούρος, μαύρος) και βράγχιον (= το βράγχιο). Ο φέρων δηλαδή σκουρόχρωμα βράγχια, Μαϋλάντια μελαβράγχιον.

Maylandia phaeos Φαιός (= σταχτόχρωος, σταχτής), Μαϋλάντια (η) φαιός (φαιόχρους).

Maylandia pyrsonotos Πυρσός + νώτα (= οπίσθια, νώτα, πλάτη) Ο έχων νώτα που μοιάζουν με πυρσό. Μαϋλάντια πυρσόνωτος.

Melanochromis

Melanochromis Μελανός (= σκούρος, μαύρος) + χρωμίς (= χρωματισμένος). Ο σκουρόχρωμος. Μελανοχρωμίς.

Melanochromis cyaneorhabdos Κυανός (= γαλάζιος) + ράβδος (= ράβδωση, ρίγα, γραμμή) Μελανοχρωμίς (η) κυανεόραβδος.

Melanochromis dialeptos Διάλειπτος (= διακεκομμένος, όχι συνεχής) Μελανοχρωμίς (η) διάλειπτος.

Melanochromis elastodema Ελαστικός + δέμα, «δέσιμο». Ο έχων ελαστικό σώμα, «δέσιμο». Μελανοχρωμίς ελαστόδεμα.

Melanochromis heterochromis Έτερος (= διαφορετικός, άλλος) + χρωμίς (= χρωματισμένος). Ο διαφορετικά χρωματισμένος. Μελανοχρωμίς ετερο-χρωμίς.

Melanochromis labrosus: Το όνομα του είδους, θα μπορούσε να αναφέρεται στην λαμπρότητα που εκπέμπει ο χρωματισμός των ψαριών. Μελανοχρωμίς λαμπρόσους, αλλά η λέξη labrosus είναι προφανώς το επίθετο της λατινικής labrosus, -a, -um που σημαίνει το έχοντα προεξέχοντα, πολύ ευδιάκριτα χείλη.

Melanochromis lepidiadaptes από τη λέξη λεπίς (γενική της λεπίδος = κοφτερή άκρη, σαν ξυράφι. Μελανοχρωμίς λεπιντιαντάπτες. Ετυμολογικά μάλλον εννοείται το μέγεθος των λεπιών του είδους από το υποκοριστικό λεπίδιον (= μικρό λέπι, ή μικρό κομμάτι από λέπι) και την λατινική λέξη dapt (γενική daptis, ονομαστική πληθυντικού daptes = ο τρεφόμενος), αφού αυτή η κιχλίδα συνηθίζει να δαγκώνει τα λέπια άλλων ειδών.

Melanochromis melanopterus Μελανός (= σκούρος, μαύρος) + πτερό (= φτερό, πτερύγιο). Ο φέρων σκουρόχρωμα πτερύγια. Μελανοχρωμίς (η) μελανόπτερος. Μελανοχρωμίς μελανόπτερους.

Melanochromis parallelus Μελανοχρωμίς παραλλέλους, Μελανοχρωμίς (η) παράλληλος.

Melanochromis perileucos Περί (= γύρω) + λευκός. Ο έχων λευκό χρώμα περιμετρικά. Μελανοχρωμίς (η) περίλευκος.

Melanochromis xanthodigma Ξανθός + δείγμα. Μελανοχρωμίς ξανθό-δειγμα. Κανονικά η λέξη που αφορά στο είδος θα έπρεπε να γράφεται xanthodeigma και όχι xanthodigma, επειδή η λατινοποιημένη λέξη προέρχεται από τα ελληνικά.

Petrotilapia

Petrotilapia Τιλάπια (σε αφρικανική διάλεκτο σημαίνει βρώσιμο ψάρι) που σχετίζεται με βράχους, πέτρες. Πετροτιλάπια.

Petrotilapia chrysos Πετροτιλάπια (η) χρυσή. Πετροτιλάπια χρυσός.

Pseudotropheus Ψευδός + tropheus (τροφεύς = τρεφόμενος). Δηλαδή ένα ψεύτικο τροφέους. Ψευδοτροφέους.

Pseudotropheus heteropictus, έτερος + χρωματισμένος (= χρωματισμένος διαφορετικά). Πράγματι το είδος είναι διαφορετικά χρωματισμένο από τα υπόλοιπα είδη του γένους. Προσέξτε το συνοθύλευμα της ελληνικής λέξης έτερος και της λατινικής pictus, -a, -um (επίθετο που σημαίνει χρωματισμένος. Εξηγήσαμε παραπάνω την ετυμολογία της λέξης pictus). Ψευδοτροφέους εταιρόπηκτους.

Pseudotropheus (Tropheops) macrophthalmus Ο έχων επιμήκεις οφθαλμούς (= μάτια) που φαίνεται σαν τροφεύς (τροφε + οψ, από το όψις). Ψευδοτροφέους (Τροφέοψ) μακρόφθαλμους.

Pseudotropheus (Tropheops) microstoma: Ο έχων μικρό στόμα. Ψευδο-τροφέους (Τροφέοψ) μικρόστομα.

Μέρος 3ο. Προφορά και γραφή των επιστημονικών ονομάτων

Υπάρχουν πάρα πολλές διαφωνίες σχετικά με τη σωστή προφορά και γραφή των επιστημονικών ονομάτων των ψαριών, λόγω της προέλευσης αυτών των ονομάτων, που κυρίως είναι τα αρχαία Ελληνικά και η Λατινική γλώσσα εν συνεχεία.

Πολλά από αυτά τα ονόματα, περνώντας από γλώσσα σε γλώσσα, έχασαν τη σωστή τους γραφή (σε σχέση με τη γραμματική της γλώσσας από την οποία προέρχονται), ή είναι πολύ δύσκολο να προφερθούν σωστά από όλον τον κόσμο, εκτός (πιθανώς) των Ελλήνων. Ένα άλλο πρόβλημα είναι η «λατινοποίηση» ή «Αγγλοποίηση» και των ελληνικών και των λατινικών αρχικών λέξεων.

Έτσι θα προσπαθήσουμε να σας δώσουμε μία ιδέα για τους τρόπους προφοράς τους και επιπροσθέτως να σας κάνουμε να καταλάβετε τη σημασία τους, προσπαθώντας ταυτόχρονα να τα κάνουμε να μη σας ακούγονται σαν κινέζικα.

Μερικοί μπορεί να υποστηρίξουν πως η προφορά των ίδιων γραμμάτων ή συλλαβών των αρχαίων ελλήνων δεν μπορεί να μοιάζει με αυτή των νεοελλήνων. Σας διαβεβαιώνουμε (όντας έλληνες) για το αντίθετο.

Η μοναδική διαφορά είναι πως οι πρόγονοί μας συνήθιζαν να εκφέρουν το λόγο τους σαν να απαγγείλουν ποίηση ή στίχους τραγουδιών (δηλ. τραγουδιστά), αφού δεν διέθεταν σημεία στίξης και όλες οι λέξεις γράφονταν η μία δίπλα στην άλλη χωρίς ούτε καν να χωρίζονται από κενά μεταξύ τους.

Γνωρίζουμε επίσης πως ο εντελώς ακριβής τρόπος που προέφεραν οι πρόγονοί μας δεν είναι δυνατόν να μας είναι απόλυτα γνωστός και δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι για το πώς ακριβώς ήταν, αφού δεν έχουμε καθόλου (και πώς άλλωστε;) ηχητικές πληροφορίες εκείνης της εποχής. Υποθέτουμε πως θα πρέπει να ήταν (τουλάχιστον) αρκετά συναφής με τον τρόπο που οι κανόνες της γραμματικής της αρχαίας ελληνικής γλώσσας υποδεικνύουν. Αυτό μας το καταμαρτυρεί άλλωστε, η εμμονή του ελληνικού λάου στην προφορά και στην γραφή αρκετών αρχαίων φορμών (πχ Ομηρικών λέξεων), με τον ίδιο ακριβώς τρόπο από τα αρχαία χρόνια μέχρι τους Ελληνιστικούς χρόνους, εν συνεχεία στους Βυζαντινούς και από τους έλληνες του 17ου αιώνα έως σήμερα και πάει λέγοντας.

Οι πρόγονοί μας αναγνώριζαν δύο διαφορετικές αξίες στα φωνήεντα και τις διφθόγγους, τα βραχέα φωνήεντα και διφθόγγους και τα μακρά. Οι συλλαβές που περιείχαν βραχύ σύμφωνο ή βραχεία δίφθογγο, αυτόματα χαρακτηρίζεται ως βραχεία και προφερόταν ως βραχεία (μικρή σε χρονική έκταση) και αντιστοίχως αντίθετα γινόταν με τις μακρές συλλαβές, που προφέρονταν «μακριές» (με μεγάλη χρονική έκταση).

Αυτός ο κανόνας είναι και ο κανόνας που καθόριζε τον τονισμό μιας λέξης, οπότε οι μακρές και οι βραχείες συλλαβές βοηθούσαν στο πού ακριβώς θα τονιστούν οι λέξεις.

Έτσι:

Δεν μπορούμε να τονίζουμε λέξεις πάνω από την προπαραλήγουσα.

Όταν η λήγουσα είναι μακρά τονίζεται.

Όταν η λήγουσα είναι βραχεία, τονίζεται η προπαραλήγουσα.

Αυτοί είναι η βασικοί κανόνες τονισμού και σχεδόν ίδιοι είναι οι κανόνες στα λατινικά, αλλά οι Λατίνοι δεν τόνιζαν ποτέ τη λήγουσα.

Επίσης τα φωνήεντα και οι δίφθογγοι στα λατινικά ήταν άλλες φορές μακρά και άλλοτε βραχέα, ανάλογα από τη θέση τους μέσα στη λέξη.

Οι ηχητικές αξίες των φωνηέντων δεν έχουν αλλάξει μέχρι σήμερα, έτσι, ζήτησα τη βοήθεια του έτερού μου ημίσεως (της Καλλιόπης Μπεχράκη), η οποία σημειωτέον είναι απόφοιτος του Φιλολογικού τμήματος της Φιλοσοφικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και εργάζεται στη μέση εκπαίδευση ως καθηγήτρια Αρχαίων Ελληνικών και Λατινικής Γλώσσας για τους μαθητές της τελευταίας τάξης του Λυκείου που προετοιμάζονται για ανώτατες σπουδές σχετικές με τη Φιλολογία.

Η βοήθειά της, σαν ειδικού σε αυτές τις γλώσσες, ήταν αδιαμφισβήτητα πολύτιμη.

Τα λατινικά μοιάζουν και χαρακτηρίζονται ως «νεκρή γλώσσα», όπως άλλωστε και τα αρχαία ελληνικά. Η διαφορά είναι πως η Λατινική γλώσσα χρησιμοποιείται σήμερα μόνο από τους καθολικούς ιερείς, ενώ αντίθετα πολλές αρχαίες ελληνικές λέξεις χρησιμοποιούνται σήμερα, όπως ακριβώς χρησιμοποιούνταν από τους προγόνους μας και ένας μεγάλος αριθμός λέξεων χρησιμοποιείται από μη έλληνες – με διαφορετική προφορά και γραφή βέβαια – λόγω της γραφής και προφοράς των σαν καθημερινές λέξεις που αφομοιώθηκαν από άλλους λαούς.

Δεν θα πρέπει εξ’ άλλου να αγνοήσουμε τις πάμπολλες λατινικές φράσεις που χρησιμοποιούνται σήμερα από τους περισσότερους λαούς του Πλανήτη, αντί για τις μητρικές περιφραστικές τους έννοιες.

Εννοούμε φράσεις σαν τις: per se, in vitro, in vivo, ad hoc, de facto κλπ, όπως επίσης και τη μισή σχεδόν βιβλιογραφία της βιολογίας που πάρα πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν καθημερινά.

Διαπιστώνουμε λοιπόν πως ούτε τα λατινικά και με τίποτε βέβαια τα ελληνικά δεν θα πρέπει να θεωρούνται και τόσο «νεκρές» γλώσσες. Το μοναδικό πλεονέκτημα των ελληνικών, συγκρινομένων με τα λατινικά, είναι πως ομιλούνται (τουλάχιστον με παρεμφερείς τρόπους με αυτούς που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μας για να τα μιλούν), μέχρι σήμερα από περισσότερα από δέκα εκατομμύρια ψυχές μέσα στα ελληνικά σύνορα, ενώ τα λατινικά δεν μιλιούνται σε καμία μορφή τους από κανένα εθνικό πληθυσμό. Η Ιταλική γλώσσα έχει τις ρίζες τις στη λατινική, αλλά απέχει πολύ από αυτήν την αρχαία γλώσσα.

Η αγγλική λέξη trauma (= τραυματισμός), για παράδειγμα δεν είναι καθόλου αγγλική, αλλά μια αυθεντικά ελληνική λέξη, που προέρχεται από το τραύμα. Συγκρίνεται την προφορά και την γραφή για να καταλάβετε τι εννοούμε. Νομίζω πως είναι ένα καλό παράδειγμα που καταδεικνύει το πώς τα ελληνικά έχουν διεισδύσει τουλάχιστον στις ευρωπαϊκές γλώσσες. Στο παραπάνω παράδειγμα είναι φανερές οι ομοιότητες τόσο στη γραφή όσο και στην προφορά.

Τελικά, μπήκα στη διαδικασία της ονοματολογίας γιατί τα επιστημονικά ονόματα είναι πολύ ουσιαστικά για την αναγνώριση των ειδών, για την κατανόηση διαφόρων τεχνικών που αφορούν στη βιολογία των ειδών (διατροφή, αναπαραγωγή κλπ) και γιατί δίνουν πολύ καθαρές περιγραφές των χαρακτηριστικών ή και των συνηθειών των ψαριών που περιγράφουν. Τελικά ακόμα κι αν ένα βιβλίο με ψάρια, που θα ανοίξει κάποιος, είναι γραμμένο στα Κινέζικα, Κορεάτικα, Αραβικά ή Ιαπωνικά και τίποτε δεν του είναι κατανοητό από τα κείμενα, το επιστημονικό όνομα που θα είναι γραμμένο κάτω από φωτογραφία είδους αντίθετα, θα του είναι απολύτως κατανοητό. Άλλωστε το Melanochromis auratus, παραμένει Melanochromis auratus παγκοσμίως.

Μεγάλη βοήθεια δίνουν επίσης το άρθρο του δόκτορα Γεωργίου Ι. Ρεκλού, και του δόκτορα Michael K. Oliver: Ελληνικά ονόματα στην ταξινόμιση των ψαριών (http://www.malawicichlidhomepage.com/aquainfo/fish_names01.html), που αφορά στην ονοματολογία των κιχλίδων της λίμνης Malawi, καθώς και το άρθρο του Francesco Zezza: Επιστημονικά ονόματα: Πώς «λειτουργούν»; (http://www.malawicichlidhomepage.com/aquainfo/scientific_names.html).

Θα πρέπει να ευχαριστήσουμε δημοσίως τους: δόκτορα Γεώργιο Ι. Ρεκλό, τον δόκτορα Michael K. Oliver και τον δόκτορα Ronald M. Coleman, για την πολύτιμη βοήθεια και τις πολύ χρήσιμες παρεμβάσεις τους.

Τα βασικά

Η προφορά των γραμμάτων (φωνηέντων και συμφώνων) στα λατινικά είναι πολύ απλή. Προφέρουμε ότι βλέπουμε σαν να προφέρουμε αυστηρά τον ήχο του γράμματος. 

1) Φωνήεντα

Α, Ε, Ι, Ο, και U

Το Α προφέρεται σαν το Άλφα των ελληνικών στη λέξη ‘Άνοιξη

Το Ε προφέρεται σαν το Έψιλον των ελληνικών στη λέξη Ελεύθερος

Το Ι προφέρεται σαν το Γιώτα των ελληνικών στη λέξη Ίαση. Όταν βρεθεί στην αρχή λέξης, ακολουθούμενο από άλλο φωνήεν προφέρεται σαν το Γι στη λέξη γιατρός. Εξαίρεση αποτελεί η λέξη Iodotropheus, που δεν προφέρεται Γιοντοτροφέους, αλλά Ιωντοτροφέους, αφού η λέξη προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις Ιώδες + τροφέους. Το αντίθετο συμβαίνει στη λέξη Iotichthys, όπου η προφορά της ακολουθεί τον παραπάνω κανόνα, οπότε και προφέρεται Γιοτιχθύς, και τονίζεται στη λήγουσα αφού η λέξη ιχθύς (που είναι ελληνική τονίζεται επίσης στη λήγουσα.

Φωνήεν + Ι + φωνήεν προφέρεται πάλι σαν Γι. (πχ Oreias που προφέρεται Ορέγιας και τονίζεται στην προπαραλήγουσα.

Το Ο προφέρεται σαν το Όμικρον των ελληνικών στη λέξη Όμηρος. ΠΡΟΣΟΧΗ το Όμικρον (δηλ. Ο – μικρόν, είναι βραχύ γράμμα) σε αντίθεση με το Ωμέγα (δηλ. Ω – μέγα, δηλαδή μεγάλο Ο και άρα μακρό) και τέλος

Το U προφέρεται σαν τη δίφθογγο Όμικρον-Ύψιλον (δηλαδή Υ + υψηλόν), δηλαδή ΟΥ στη λέξη Ουδέτερος.

U + φωνήεν προφέρεται σαν Β. Για παράδειγμα: Pseudotropheus που πρέπει να προφέρεται Ψευδοτροφέους και duodecimspinosus, που θα πρέπει να προφέρεται σαν ντβοντεκιμσπινόσους και να τονιστεί στην παραλήγουσα.

Φωνήεν + U + φωνήεν προφέρεται επίσης σαν Β. Για παράδειγμα στη λέξη Euanemus θα πρέπει να προφέρεται ως Ευάνεμους (όπως στο ευγενής).

Α + U θα πρέπει να προφέρεται σαν ΑΦ ή ΑΥ όπως στις λέξεις άφαντος ή αυτόνομος. Για παράδειγμα το είδος spilauchen θα πρέπει να το προφέρουμε σπιλαυχέν (ή σπιλαυχήν, επί το ελληνικότερον), αφού η λέξη αυχήν (γενική του αυχένος) είναι ελληνική και η προφορά της δεν αλλάζει ούτε στα λατινικά, εκτός του ότι το ήτα έχει μετατραπεί σε e. πιο σωστά λοιπόν η λέξη θα πρέπει να προφερθεί σπιλαυχήν. Εξαίρεση αποτελούν λέξεις που προέρχονται από λέξεις που χρησιμοποιούνται από ντόπιους για να περιγράψουν ένα ψάρι, όπως για παράδειγμα στη λέξη Uaru, που θα πρέπει να προφερθεί Ουάρου, όπως δηλαδή προφέρουν τη λέξη οι ιθενενείς.

Υ προφέρεται σαν το ελληνικό Ι. Αποκαλείται ελληνικό Υ (y grecum) στα λατινικά ενώ Υ + υψηλόν στα ελληνικά. Πχ anagenys, όπου θα πρέπει να προφέρεται αναγκένυς.

J. αυτό το γράμμα, ενώ είναι σύμφωνο, υπάρχουν περιπτώσεις που χρησιμοποιείται σαν σύμφωνο. Οι Ρωμαίοι το έλεγαν γιώτ, άρα προφέρεται σαν Γι εάν ακολουθείται από φωνήεν ή εάν βρίσκεται μεταξύ δύο φωνηέντων.

Για παράδειγμα η λέξη jurupari προφέρεται γιουρουπάρι και η λέξη sjoestedti προφέρεται σγιοεστέντι. Η λέξη snijdersi προφέρεται σνιγιντέρσι και η λέξη major προφέρεται μάγιορ (και τονίζεται στην παραλήγουσα βέβαια). Το γιωτ των λατίνων αντιπροσωπεύει την υπογεγραμμένη, πνεύμα που στα αρχαία ελληνικά αναλάμβανε να μετατρέψει σε μακρά μια βραχεία συλλαβή. Οπότε οι συλλαβές που περιέχουν το γράμμα και τα συμπλέγματά του με φωνήεντα είναι κατά βάση μακρές συλλαβές.

2) Δίφθογγοι

ΑΕ, AU, EU, και ΟΕ

Εδώ τα πράγματα είναι συνθετότερα, αλλά θα προσπαθήσουμε να τα κάνουμε κατανοητά, αφού εκτός από τα φωνήεντα, οι συνδυασμοί φωνηέντων παρουσιάζουν κάποιες δυσκολίες.

Ae, προφέρεται σαν έψιλον ή άλφα γιώτα. Συνήθως μάλιστα αντιπροσωπεύει το αι των ελληνικών που μετετράπη σε e στα λατινικά. Σαν κατάληξη δηλώνει θηλυκό γένος του ονόματος. Οπότε στη λέξη Melanotaenia η προφορά είναι Μελανοταινία, ενώ στη λέξη trewavasae δηλώνει την Ethelwyn Trewavas που περιέγραψε το είδος.

Εξαίρεση αποτελεί η λέξη aeneus (= χαλκόχρους) και όλες οι λέξεις που περιέχουν ως συνθετικό τη λατινική λέξη για το χαλκό. Η λέξη αυτή προφέρεται αένεους ή αχένεους (και τονίζεται στην προπαραλήγουσα) με ισχνή την προφορά του h.

Au, προφέρεται σαν αου (πχ Aulonocara που πρέπει να προφέρεται Αουλονόκαρα, ή προς το ελληνικότερο Αυλονόκαρα, αφού τα δύο συνθετικά της λέξης είναι ελληνικές οι λέξεις Αυλός και κάρα, δηλαδή με αυλούς στο κρανίο.)

Eu, προφέρεται εου. Πχ Pseudotropheus που προφέρεται Ψευδοτροφέους.

Oe, προφέρεται σαν μακρό ε ή σαν το ελληνικό αι. Κατι μεταξύ ο και ε μαζί. Αντιπροσωπεύει το γράμμα Φ ή Λ της γερμανικής γλώσσας ή το σύμπλεγμα œ των λατινικών. Ουσιαστικά είναι η μεταμόρφωση του οι των ελληνικών. Πχ Poecilia που θα πρέπει να προφέρεται πœκιλία ή απλά ποικιλία.

3) Σύμφωνα

Όλα τα σύμφωνα της λατινικής προφέρονται σαν κάποιος να διαβάζει απλά τους φθόγγους Π, για το λατινικό P, P για το λατινικό R, ΝΤ για το λατινικό D και λοιπά.

Στα λατινικά δεν υπάρχει το γράμμα Κ και έτσι οι Λατίνοι χρησιμοποιούσαν σαν Κ το γράμμα C. Όταν λοιπόν έχουμε τη λέξη Μicrogeophagus,καταλαβαίνουμε ότι το c αντιπροσωπεύει το κάπα των ελληνικών. Οι συστηματικοί βιολόγοι τα τελευταία χρόνια, τείνουν να αντικαθιστούν τα c με k σε λέξεις που προέρχονται από τα ελληνικά. Στη λέξη Mikrogeophagus αυτό είναι προφανές αφού και τα τρία συνθετικά της επιστημονικής ονομασίας του γένους είναι οι ελληνικές λέξεις μικρός + γεω + φάγος.

Όταν έχουμε CC διαβάζουμε Ξ (πχ occidentalis = οξυντεντάλις).

Το λατινικό Η, δηλώνει τη δασεία των ελληνικών και δεν προφέρεται καθαρά στα λατινικά (είναι όπως λέγεται spiritus asper), οπότε στη λέξη heteromorpha προφέρουμε ετερόμορφα η χετερόμορφα με ισχνή την προφορά του h. Ένα καλό παράδειγμα είναι η δασυνόμενη λέξη Ηρακλής που έγινε Hercules στα λατινικά.

Τα συμπλέγματα συμφώνων της λατινικής ch, th, ph και ps, αντιστοιχίζονται με τα γράμματα χι, θήτα, φι και ψι της ελληνικής γλώσσας.

Οπότε έχουμε Chamsochromis να προφέρεται Χαμσοχρωμίς (τονίζεται βέβαια στη λήγουσα), Telmatherina, προφέρεται Τελμαθερίνα και Pseudotropheus προφέρεται Ψευδοτροφέους.

Το S των λατινικών προφέρεται σαν ελληνικό σίγμα, εκτός και βρίσκεται μεταξύ φωνηέντων, οπότε προφέρεται σαν ζήτα. Πχ Gasterosteus, προφέρεται Γκαστερόστεους (επί το ελληνικότερο Γαστερόστεους, από το γαστήρ της γαστέρος = κοιλιά), ενώ η λέξη Belonesox, προφέρεται Μπελονέζοξ.

Το διπλό SS προφέρεται πάντα σαν το ελληνικό σίγμα. Πχ agassizii που πρέπει να το προφέρουμε αγκασίτζιι.

Το Ζ των λατινικών προφέρεται σαν τζ, οπότε προφέρουμε τη λέξη belizanus σαν μπελιτζάνους.

Τέλος τα συμπλέγματα qu και gu των λατινικών προφέρονται σαν κβ και γκβ αντίστοιχα. Οπότε η λέξη aequifasciata προφέρεται εκβιφασκιάτα, ενώ το επιστημονικό όνομα για το χέλι (Anguilla anguilla) προφέρεται Άνγκβιλα άνγκβιλα.

Το R της λατινικής προφέρεται σαν το ελληνικό ρο. Όταν όμως βρίσκεται στην αρχή λέξης που έχει ελληνική ρίζα απαντάται να ακολουθείται από h, όπως στη λέξη rhodostomus. Ο λόγος είναι πως το ρο στα αρχαία ελληνικά έπαιρνε δασεία. Το ίδιο συμβαίνει και στη λέξη bicirrhosum, οπου πρέπει να προφέρουμε μπικιρόσουμ ή με ισχνή την προφορά του φθόγγου h.

Αυτά είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της προφοράς και βασίζονται στους κανόνες γραμματικής τόσο των λατινικών όσο και των ελληνικών.

Πολλές από τις λατινικές ή «λατινοποιημένες» λέξεις θα πρέπει να προφέρονται με αυτούς τους τρόπους. Θα λέγαμε πως θα έπρεπε μάλιστα να αναθεωρηθεί και ο τρόπος γραφής τους. Ο λόγος που υποστηρίζουμε κάτι τέτοιο είναι πως οι Ρωμαίοι πήραν τις λέξεις από τους Έλληνες και τις ενέταξαν μέσα στη γλώσσα τους. Τις πήραν σαν ήχους και τις «εικονοποίησαν» με το λατινικό αλφάβητο.

Ένα καλό παράδειγμα είναι η ελληνική λέξη χείλος που μετετράπη σε chilos για προφανείς λόγους ευκολίας. Οι Ρωμαίοι βέβαια πιθανόν να προέφεραν τη λέξη με σαν χέϊλος, αλλά υπάρχουν και εξαιρέσεις.

Οπότε το όνομα Cheilotilapia euchilus, θα έπρεπε να γράφεται Cheilotilapia eucheilus και να προφέρεται ως Χειλοτιλάπια (η) εύχειλος (ή επί το λατινικότερο Χ. εύχειλους). Το ίδιο συμβαίνει και σε άλλες λέξεις που περιέχουν σαν συνθετικό τους την ίδια λέξη (πχ Balandiocheilus, λέξη που θα πρέπει να προφέρεται Μπαλαντιόχειλους με τόνο στην προπαραλήγουσα, αφού προέρχεται από τα ελληνικά).

Λίγα παραδείγματα

Pseudotropheus tropheops

Ψευδοτροφέους τροφέοψ

Copadichromis chrysonotus

Κοπαδιχρωμίς χρυσονώτους

Acanthopsis choirorhynchus

Ακανθόψις χοιρορύγχους

Paracyprichromis nigripinnis

Παρακυπριχρωμίς νιγκριπίννις

Synodontis multipunctatus

Συνοντόντις μουλτιπουνκτάτους

ΠΡΟΣΕΞΤΕ τον τονισμό των λέξεων που ακολουθεί τους κανόνες τόσο της ελληνικής όσο και της λατινικής γραμματικής.

Κάποια ενδιαφέροντα σχόλια

Φυσικά μπορούμε να αντιληφθούμε πως όλοι αυτοί οι κανόνες και οι ντιρεκτίβες που παραθέτουμε είναι πολύ δύσκολο να ακολουθηθούν από όλους τους ανθρώπους που είναι εμπλεκόμενοι στην «κοινωνία των Ενυδρείων», αφού οι Αγγλόφωνοι (να σημειώσουμε πως ο δόκτωρ M. K. Oliver χρησιμοποίησε σε επιστολή του τη λέξη «Anglophones»), θα έχουν ίσως και το μεγαλύτερο πρόβλημα για να προφέρουν σωστά τα επιστημονικά ονόματα των ψαριών.

Άλλωστε βρίσκουμε πως είναι σημαντικότερο να γνωρίζουμε ποιο ακριβώς είδος διατηρούμε, ποιες είναι οι διατροφικές του ανάγκες και οι αναπαραγωγικές του συνήθειες, πώς είναι το φυσικό περιβάλλον που το είδος ζει ελεύθερο και πώς πρέπει να είναι το περιβάλλον που θα διατηρηθεί στην αιχμαλωσία, από το ποια είναι η σωστή προφορά του ονόματός του. Το επιστημονικό όνομα βέβαια θα πρέπει να το γνωρίζουμε αφού είναι σημαντικότατο για την αναγνώριση του είδους και μας δίνει και επί πλέον πληροφορίες γι’ αυτό.

Η προφορά και η γραφή των επιστημονικών ονομάτων, είναι σημαντική περισσότερο για ‘μας τους έλληνες που διεκδικούμε την πατρότητα  της συντριπτικής πλειοψηφίας αυτών των ονομάτων, αφού είτε χρησιμοποιούνται όπως χρησιμοποιούντο παλιά από τους προγόνους μας ή προσαρμοσμένες στα σημερινά διεθνή δεδομένα.

Έτσι βέβαια θα θέλαμε εμείς οι Έλληνες να είναι τα πράγματα. Παρ’ όλα αυτά δύο πολύ σημαντικοί επιστήμονες του χώρου μας είπαν πως αυτό, αν και δίκαιο, είναι αφ’ ενός πολύ δύσκολο και αφ’ ετέρου καθόλου πρακτικό. Ζητήσαμε την άδειά τους να δημοσιοποιήσουμε τη γνώμη τους αυτή, ώστε ο αναγνώστης να έχει σφαιρικότερη άποψη για το θέμα.

Εξ’ άλλου πιστεύουμε πως τα σοβαρά και αξιόπιστα σχόλια των δύο αυτών πολύ γνωστών κυρίων, ήταν ουσιαστικότατα για την προσπάθεια που κάναμε, οπότε και χρήζουν δημοσιοποίησης σε αυτό το άρθρο. Θεωρούμε πως για τους δύο αυτούς κυρίους δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις.

Όταν είχαμε φτάσει στην τελική ευθεία αυτού του άρθρου, επικοινωνήσαμε με τον δόκτορα Ronald M. Coleman και τον δόκτορα Michael K. Oliver και ζητήσαμε την άποψή τους γι’ αυτό το άρθρο, πριν τη δημοσίευσή του.

Να λοιπόν τι μας είπαν:

«Διάβασα το άρθρο σας, όπως άλλωστε και ο δόκτορας Michael K. Oliver και τείνω να συμφωνήσω μαζί του. Αν και η καταγωγή πολλών επιστημονικών ονομάτων (λανθασμένα αποκαλούμενα λατινικά ονόματα) είναι η Ελληνική γλώσσα ή/και τα Λατινικά, ουσιαστικά σήμερα αυτές οι λέξεις έχουν διαμορφώσει μία εντελώς δική τους γλώσσα.
 Αυτή η γλώσσα έχει καθοριστεί από τον Διεθνή Κώδικα Ονοματολογίας των Ζώων (International Code of Zoological Nomenclature) που δημοσιεύθηκε πρόσφατα για τέταρτη συνεχή έκδοση (1999). Αυτός ο μάλλον ογκώδης οδηγός καθορίζει τι ακριβώς μπορούμε να χρησιμοποιούμε και τι όχι σε ένα όνομα και επιπλέον το πώς «κατασκευάζονται» αυτά τα ονόματα.  
 Εκεί μέσα αποδίδεται φόρος τιμής στα Ελληνικά και Λατινικά, για παράδειγμα στο Άρθρο 26 του I
.C.Z.N., υποστηρίζει «εάν η γραφή ενός επιστημονικού ονόματος, ή του τελικού συστατικού μιας σύνθετης λέξης είναι ίδια με την Ελληνική ή Λατινική λέξη, το όνομα αυτό ή η σύνθετη λέξη κρίνεται ως λέξη της σχετιζόμενης προς αυτήν γλώσσας, εκτός και εάν ο συγγραφέας δηλώνει κάτι αντίθετο, όταν καθιστά τη λέξη ως υπάρχουσα».
 Επίσης ο Κώδικας (I.C.Z.N.), αναγνωρίζει τις διάφορες γλωσσικές καταγωγές πολλών λέξεων ή μερών λέξεων που χρησιμοποιούνται στα επιστημονικά ονόματα και επιτρέπει τη χρήση τους, περιλαμβάνοντας και λέξεις που δεν ανήκουν κατ’ ανάγκην σε καμία αναγνωρισμένη γλώσσα, όπως για παράδειγμα ονόματα ανθρώπων ή τόπων κλπ.

Όμως – και αυτό είναι το σημαντικό – ο Κώδικας καθορίζει ευθέως πως μπορούμε πράγματι, να παραβιάζουμε τους κανόνες μίας πραγματικής γλώσσας για χάρη των κανόνων του ίδιου του Κώδικα, ώστε να δημιουργηθεί επιτυχώς μια νέα γλώσσα γι’ αυτήν ακριβώς τη χρήση. Για παράδειγμα τα διακριτικά σημεία, τα συμπλέγματα γραμμάτων, οι απόστροφοι και οι παύλες θα πρέπει πάντα να μην συμπεριλαμβάνονται (Άρθρο 32.5) στις λέξεις αυτές και ακόμη, πως η λάθος γραφή θα πρέπει να ακολουθεί τη σωστή και όχι να αντικαθίσταται από αυτή. Υπάρχουν εξ’ άλλου χιλιάδες κανόνες για το χειρισμό όλων των ειδών των ιδιαιτέρων περιπτώσεων που θα ανακινηθούν γι’ αυτόν τον λόγο.

Έτσι εάν λαμβάνουμε ως δεδομένο πως τα επιστημονικά ονόματα βρίσκονται σε μία αποκλειστικά δική τους γλώσσα, ποιος είναι ο σωστός τρόπος προφοράς αυτής της γλώσσας;

Εδώ λοιπόν οι επιστήμονες, εφ’ όσον ο Κώδικας δεν καθορίζει κανόνες προφοράς, κατέληξαν στο ότι δεν υφίσταται στην ουσία «σωστός» τρόπος για να προφέρει κανείς αυτά τα ονόματα, αλλά αυτές οι λέξεις έχουν σαν χρησιμότητα το να επικοινωνούν το όνομα και να διαχωρίζουν κάθε είδος από ένα άλλο, βάσει αυτού του ονόματός του.

Η πραγματικότητα, είτε μας αρέσει ή όχι, είναι πως τα επιστημονικά ονόματα προφέρονται με βάση τους κανόνες της αγγλικής γλώσσας, όπου κάθε γράμμα δεν έχει συγκεκριμένο ήχο (άσχετα με το τι πιθανόν υποστηρίζουν οι εκπαιδευτικοί, ή οι κανόνες πιο συγκεκριμένα καθορισμένων γλωσσών (σαν τα γαλλικά), αλλά μάλλον όπως η πλειοψηφία των ανθρώπων τα προφέρει. Αυτό βέβαια μπορεί να μη βρίσκει σύμφωνους τους εκπαιδευτικούς, αλλά έτσι έχει επικρατήσει. Παρ΄ ότι ενοχλούνται οι άνθρωποι όταν διαπιστώνουν πως μια λέξη έχει απομακρυνθεί από τη γλώσσα από την οποία προέρχεται, προφερόμενη διαφορετικά από ότι θα έπρεπε, αυτό το γεγονός δίνει την ευκαιρία του να προφέρονται πολλές λέξεις με μία γλωσσική ποικιλομορφία, λιγότερο ή περισσότερο σωστή, αλλά σίγουρα κατανοητή».

Ronald M. Coleman
rcoleman@cichlidresearch.com

 «Τα συναισθήματά μου για το άρθρο σας είναι ανάμικτα. Από τη μία πλευρά, είστε γενναίοι που καταπιαστήκατε με τόσο δύσκολο και αμφισβητούμενο θέμα. Σας χειροκροτώ που το τολμήσατε! Αλλά από την άλλη πλευρά – αφού έχω διαβάσει προσεκτικά το άρθρο σας – συμπεραίνω ότι δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω με πολλά από αυτά που προτείνετε. Είμαι σίγουρος πως δεν κάνετε λάθος για το ότι θα έπρεπε να προφέρονται τα επιστημονικά ονόματα σαν να ήταν ονόματα της νεοελληνικής γλώσσας.

Εάν προφέρω τα ονόματα των ψαριών βάσει όλων των οδηγιών σας, κάθε ιχθυολόγος στη Βόρεια Αμερική αλλά και στον υπόλοιπο αγγλόφωνο κόσμο, απλά δεν πρόκειται να καταλάβει πολλά από αυτά, αφού μετά από παράδοση μεγάλης χρονικής διάρκειας χρησιμοποιούνται για την προφορά τους άλλοι κανόνες. Ακόμη και τα ονόματα που κάποιοι θα καταλάβαιναν θα έδειχναν περίεργα και εξωτικά. Αυτός όμως δεν είναι ο άμεσος σκοπός των επιστημονικών ονομάτων! Μάλλον η παγκόσμια και σαφής κατανόησή τους είναι ο σκοπός της ύπαρξής τους. Πολλές φορές, δύο ή και τρεις διαφορετικοί τρόποι προφοράς ενός επιστημονικού ονόματος είναι «αποδεκτοί» ή «δεσπόζοντες» στη Βόρεια Αμερική και το Ενωμένο Βασίλειο, και σε γενικές γραμμές όλα μπορούν να γίνουν αντιληπτά έτσι. Όμως οι οδηγίες σας δίνουν πολύ διαφορετικές κατευθύνσεις από αυτές που οι ομιλούντες την αγγλική γλώσσα έχουν υπ’ όψιν τους.
 Να πω και πάλι πως είμαι σίγουρος πως τόσο εσύ όσο και η κυρία Κ.Κ. Μπεχράκη δεν κάνετε λάθος στην προσέγγιση της σωστής ελληνικής προφοράς των επιστημονικών ονομάτων. Εάν επρόκειτο μάλιστα, να μιλήσω σε χομπίστες ή επιστήμονες στην Ελλάδα (ή σε έλληνες οπουδήποτε), θα προσπαθούσα όσο μπορούσα, να ακολουθήσω αυτούς τους κανόνες, αφού αυτός ο τρόπος θα μου έδινε την καλύτερη δυνατότητα να γίνω σαφώς κατανοητός. Για τον ίδιο βέβαια λόγο δεν θα χρησιμοποιούσα ποτέ αυτούς τους κανόνες εάν επρόκειτο να μιλήσω σε Αμερικανούς ή Βρετανούς χομπίστες ή/και επιστήμονες, γιατί εάν το έκανα θα υπήρχε σχεδόν μηδενική πιθανότητα ότι θα αναγνωρίζονταν κάποια από αυτά τα ονόματα από τους ακροατές μου.

Μία άποψη των κανόνων αυτών που σίγουρα απορρίπτω, είναι η επιμονή σας στο να προφέρονται μη ελληνικά ονόματα (ή μη προερχόμενα από τα ελληνικά), σαν να ήταν τέτοια. Έχω να παραθέσω τα παραδείγματα που χρησιμοποιήσατε και ‘σεις, όπως τα ονόματα “jurupari”, “belizanus” και “tilapia” (μέρος του Cheilotilapia).

H Ethelwynn Trewavas μου είπε πως η λέξη “tilapia” προέρχεται από μία δυτικοαφρικανική διάλεκτο. Στην πραγματικότητα η συλλαβή “til -”, σε αυτήν την διάλεκτο, προφέρεται σαν ένας ήχος που μοιάζει με «κλικ», ενώ οι συλλαβές “- apia”, προφέρονται κάπως σαν –έϊπιέϊ. Γιατί λοιπόν θα πρέπει να επιμείνουμε λοιπόν ώστε να προφερθεί αυτή η λέξη σαν να ήταν ελληνική;
.
Επίσης δεν μου αρέσει να προφέρω όλα τα ονόματα με κατάληξη “– chromis”, τονίζοντάς τα στη λήγουσα. Μπορεί να είναι το σωστό στα ελληνικά, αλλά ακούγεται απλά παράξενο σε αγγλόφωνους και δεν προάγει τη σαφή επικοινωνία. Θα μπορούσα να απομονώσω και άλλους κανόνες ακόμη που απλά δεν μπορούν να «δουλέψουν» με τους αγγλόφωνους.

 Το θετικό μου σχόλιο πάντως είναι πως ελπίζω να ολοκληρώσετε και να δημοσιεύσετε αυτό το άρθρο και ανυπομονώ να το έχω (στο μέλλον) σαν παραπομπή στη δική μου ιστοσελίδα, σαν εναλλακτική οπτική ονοματολογίας σε σχέση με αυτήν που εγώ προτείνω.

Michael K. Oliver

mko@malawicichlids.com

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Γραμματική της Λατινικής Γλώσσας, Θεοχάρης Α. Κακριδής (Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ, 1989)

Λατινική Γραμματική, Αχιλλέας Τζάρτζανος (εκδόσεις Ζαχαρόπουλος, 54η έκδοση, 1994)

Λατινική Γραμματική, Ερρίκος Σκασσές

Η επιμέλεια του Ελληνικού MCH γίνεται εξ' ολοκλήρου από τον Ανδρέα Ηλιόπουλο, στον οποίο οφείλεται άλλωστε και η ύπαρξη της ελληνικής έκδοσης.

Back ] Up ] Next ]

Site Search 

Contact us

       

Malawi Cichlid Homepage © 1999-2006. All rights reserved.