HOME

GEORGE RECLOS

FRANK PANIS

FRANCESCO ZEZZA

PATRICIA SPINELLI

ARTICLES

FISH INDEX

PROFESSIONALS

PHOTO GALLERY

LINKS

BOOK REVIEW

AWARDS

MARINE TANK

DISCOVER MEDITERRANEAN

SIDE EFFECTS

HOBBYIST'S GALLERY

MACRO & NATURE PHOTOGRAPHY

DISASTERS WITH DAVE

MCH-DUTCH

MCH PO POLSKU

ARTYKU£Y

ΑΡΧΙΚΗ

ΑΡΘΡΑ

ΕΙΔΗ ΨΑΡΙΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΡΑΒΕΙΑ

 

 

 

«Κάνοντας» τις κιχλίδες σας να ζευγαρώσουν

του Francesco Zezza

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Αυτό το άρθρο εγράφη πριν από το ταξίδι μου στη λίμνη Malawi τον Οκτώβριο του 1999. Τα κύρια σημεία πάντως, που είχα επικεντρώσει, ειδικότερα όσα έχουν να κάνουν με το ζευγάρωμα των κιχλίδων στην αιχμαλωσία, δεν έχουν αλλάξει μετά την εμπειρία που μου προσέδωσε αυτό το ταξίδι.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Το ζευγάρωμα των ψαριών είναι , ή θα έπρεπε να είναι ο τελικός σκοπός κάθε πραγματικά «άρρωστου» με τις κιχλίδες καθώς επίσης και κάθε σοβαρού ακουαρίστα. Άλλωστε ανάμεσα στους λόγους που κάποιος «επιλέγει» κιχλίδες για να διατηρεί στα ενυδρεία του, είναι η ευκαιρία που δίνουν αυτά τα ψάρια σε όποιον τα διατηρεί, να δει τα αμέτρητα φλερτ, τα ζευγαρώματα, τη φροντίδα και φύλαξη του γόνου τους καθώς και η πολύ ενδιαφέρουσα συμπεριφορά αυτών των απίστευτων ψαριών. Θεωρώ πως ο «έξυπνος» ακουαρίστας θα πρέπει τελικά να καταλήξει στις κιχλίδες και στη συνέχεια, να μην τις «εγκαταλείψει» ποτέ. Πέραν του γεγονότος ότι οι κιχλίδες είναι απαιτητικά ψάρια (σκεφθείτε μόνο τις μερικές αλλαγές νερού …), είναι πολύ «εθιστικές». Πριν αρκετά χρόνια αποφάσισα να στεγάσω σε ένα ενυδρείο χωρητικότητας 125 λίτρων την πρώτη μου ομάδα από κιχλίδες. Ξέρετε πού κατέληξα; Αυτή τη στιγμή διατηρώ κιχλίδες σε 1.300 λίτρα «νερού της κατακρημνισιγενούς κοιλάδας» σε έξι ενυδρεία. Τα μόνα άλλα ψάρια που μοιράζονται με τις κιχλίδες μου αυτόν τον όγκο νερού είναι λίγα Plecostomus και  Synodontis species.

Βέβαια για το καλό της αλήθειας, οτιδήποτε πρόκειται να πω σε αυτό το άρθρο δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως απολύτως «επιστημονική» αναφορά, αλλά θα πρέπει να εκληφθεί ως οι παρατηρήσεις ενός ανθρώπου που διατηρεί κιχλίδες και λόγω φυσικής του περιέργειας, έγινε μάρτυρας, έμαθε, μάντεψε και αναφέρει τελικά μετά από περισσότερα από δέκα χρόνια ασχολίας του με τη διατήρηση κιχλίδων στην αιχμαλωσία και μάλιστα κιχλίδων της λίμνης Malawi. Το άρθρο χωρίζεται σε δύο μέρη:

Μέρος πρώτο ΖΕΥΓΑΡΩΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Έχω μόνο λίγες πληροφορίες «επί του πεδίου» να μοιραστώ μαζί σας, αφού απλά είμαι ένας χομπίστας και όχι επιστήμονας-ερευνητής. Αναφέρομαι στο ταξίδι που έκανα στη λίμνη Malawi το 1997. Μείναμε στη λίμνη περίπου δύο εβδομάδες, επισκεπτόμενοι τον όρμο Nkata και τα γύρω μέρη, όπου μόνο παρατηρήσαμε ψάρια από την επιφάνεια με μάσκα και βατραχοπέδιλα (αξιοσημείωτο χρονικό διάστημα περάσαμε στην Παραλία Chipokae) , επίσης είδαμε την περιοχή των παράκτιων μερών της λίμνης στην Τανζανία, από τον όρμο Mbamba ως το Liuli, όπου και παρατηρήσαμε ψάρια από την επιφάνεια αλλά και καταδυθήκαμε (βλ. το άρθρο μου: Κάνοντας καταδύσεις στη λίμνη Malawi).

Κατά την εντεκαήμερη παραμονή μας και εφ’ όσον αυτή μας η υποβρύχια εμπειρία ήταν η απολύτως αρχική, μάλλον ΔΕΝ ενδείκνυται για να θέσουμε τις απόλυτες «αλήθειες» που αφορούν στις αναπαραγωγικές συνήθειες αυτών των ψαριών. Θα πρέπει άλλωστε να έχετε υπ’ όψιν σας πως υπάρχουν αφοσιωμένοι επιστήμονες που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους μελετώντας τις κιχλίδες. Γι’ αυτόν λοιπόν τον λόγο δεν πρόκειται ποτέ, ούτε σε αυτό το άρθρο, ούτε και σε αυτό που θα το ακολουθήσει (Συνήθειες στην Αιχμαλωσία), να ισχυριστώ και να δηλώσω τίποτε σχετικό με : «Η τάδε κιχλίδα όταν φλερτάρει τα θηλυκά του είδους της, κάνει αυτό ή το άλλο», αλλά ταπεινά θα σας αναφέρω ότι : «είδα την τάδε κιχλίδα να κάνει αυτό …», μόνο που αυτό μπορεί και να μην αποτελεί τον «κανόνα»! Υπάρχουν άλλωστε πολύ λίγες περιπτώσεις όπου έγινα μάρτυρας συγκεκριμένων συμπεριφορών.

Οι κιχλίδες τις λίμνης Malawi θα πρέπει να διαχωριστούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες – ως συνήθως – τα m’buna και τα Utaka, οι οποίες αλληλεπιδρούν οι μία στην άλλη συνεχώς.

M’buna: Είναι πιο «φιλικά» είδη και δεν είναι και τόσο δύσκολο να δει κάνεις τη συμπεριφορά επίδειξης που έχουν, όπως για παράδειγμα το να δει κανείς ένα αρσενικό στα αναπαραγωγικά του χρώματα με τεντωμένα όλα του τα πτερύγια, ώστε να τραβήξει την προσοχή των θηλυκών του είδους του (του εύχομαι και καλή τύχη μάλιστα…), ή το «καθάρισμα» μιας πέτρας. Ψάχνοντας ανάμεσα στις πέτρες και τα βράχια και μέσα στις τρύπες και τις ρωγμές που σχηματίζουν, είναι εύκολο να δει κανείς ένα θηλυκό να «κουβαλάει» τα γονιμοποιημένα αβγά του στο στόμα, που αποτραβιέται στην σκοτεινή ασφάλεια της τρύπας του όταν καταλάβει ότι παρακολουθείται. Επίσης οι «καυγάδες» μεταξύ των αρσενικών είναι εύκολο να παρατηρηθούν, όπου κι αν καταδυθεί κανείς.

Utaka: δεν είναι σπάνιο και δύσκολο να παρατηρήσει κανείς ομάδες θηλυκών (του ίδιου ή και περισσοτέρων ειδών) και αρσενικά που φρουρούν τις φωλιές τους επάνω στον αμμώδη βυθό. Αλλά ποτέ μου δεν είδα την «πραγματική» διαδικασία του ζευγαρώματος σε εξέλιξη.

Γενικά πάντως πρόσεξα ότι όσο πιο βαθιά καταδύεται κανείς τόσο λιγότερο ντροπαλά είναι τα ψάρια (πιθανώς λόγω ελλείψεως δυνατού φωτός). Για παράδειγμα στον ύφαλο Higga, είδα πολλά αρσενικά Protomelas sp. “Taiwan Reef”, που το καθένα τους φρουρούσε τη σπηλιά του, με τα εκπληκτικότερα χρώματα που έχω δει ποτέ μου (από τα 25 μέτρα και κάτω). Η υποβρύχια φωτογραφική μου μηχανή αρνιόταν να συνεργαστεί! Κακή τύχη! Σε ένα άλλο σημείο ένα θηλυκό Tyrannochromis sp. «κατάπιε» για να προστατέψει, έναν απίστευτο αριθμό μωρών ψαριών που συνέλεξε από τον πυθμένα μόλις εμφανιστήκαμε. Καθώς μας εντόπισε να κινούμαστε και να κολυμπάμε κατά πάνω της, υποθέτω πως τα προειδοποίησε σαν να τους έλεγε: «ΚΙΝΔΥΝΟΣ!». Εντελώς ξαφνικά τότε το κοπάδι των μωρών της έπαψε να ψάχνει για τροφή, χωρίστηκαν σε δύο ομάδες με μέτωπο τη μητέρα τους. Αυτή άνοιξε γρήγορα το στόμα της και αστραπιαία η πρώτη ομάδα χώθηκε στην ασφάλεια του στόματός της ακολουθούμενη από τη δεύτερη ομάδα. Η μητέρα έριξε γύρω της μία γρήγορη ματιά (για να βεβαιωθεί ότι κανένα από τα μωρά της δεν «ξέμεινε» εκτός;) και εξαφανίστηκε στο σκοτάδι με όλο το φορτίο της. Αυτή η ιστορία βέβαια χρειάστηκε πολύ λιγότερο χρόνο για να συμβεί από χρόνο που χρειάστηκα εγώ για να την διηγηθώ!

Τελική σημείωση που αφορά στον γόνο (και των m’buna και των utaka): Μετά την τελική τους απελευθέρωση από τα στόματα των μητέρων τους σε ρηχά νερά, παραμένουν εκεί (όσο περισσότερες οι πέτρες στο υποβρύχιο τοπίο, τόσο το καλύτερο) τσιμπολογώντας τροφή από το υπόστρωμα. Άλλωστε το ζεστό ρηχό νερό, σφύζει πραγματικά από την αύξηση αλγών.

Αυτό είναι όλο. Ξέρω πως δεν ήταν μεγάλη ποσότητα πληροφορίας αλλά είναι όλη η πληροφορία «από πρώτο χέρι» που μπορώ να μοιραστώ μαζί σας …

Μέρος δεύτερο

ΖΕΥΓΑΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ (ΣΕ ΕΝΥΔΡΕΙΑ).

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Σας παραθέτω έναν κατάλογο, από είδη κιχλίδων που έχω αναπαράξει, όχι για να σας δείξω το πόσο «έξυπνος» είμαι, αλλά για να σας εισάγω στις σημειώσεις μου ξεκινώντας από αυτό το σημείο:

Κιχλίδες της κατακρημνισιγενούς κοιλάδας:

Λίμνη Malawi:

Labidochromis sp. “yellow”,

Aulonocara hansbaenschi (δεν επέζησαν μωρά!!!),

Pseudotropheus sp. "Msobo" – πιασμένο άγριο,

Labeotropheus fuelleborni "Katale",

Haplochromis (Astatotilapia) burtoni,

Λίμνη Tanganyika:

Ophtalmotilapia ventralis "Mpimbwe",

Neolamprologus multifasciatus,

Neolamprologus brevis,

Neolamprologus brichardi,

Λίμνη Victoria:

Haplochromis (Pundamilia) nyererei – πιασμένο άγριο,

Κιχλίδες των ποτάμιων συστημάτων της δυτικής Αφρικής:

Hemichromis lifalili,

Αμερικάνικες κιχλίδες:

Herotilapia multispinosa,

Thorichthys ("Cichlasoma") meeki,

 «Η συνέχιση του είδους». Αυτός είναι ο άγραφος κανόνας που κάθε ζωντανό πλάσμα επάνω στη γη ακολουθεί σύμφωνα με τις επιταγές των γονιδίων του. Η προσπάθεια αυτή γίνεται μέσω απίστευτου αριθμού φλερταρισμάτων, ζευγαρωμάτων, φύλαξη μωρών και εξειδικευμένες συμπεριφορές, ανά τον κόσμο, μέσα στο νερό αλλά και κάτω από αυτό, άσχετα εάν πρόκειται για γλυκό, υφάλμυρο ή θαλασσινό και επίσης άσχετα με το πόσο «άγριο» είναι το περιβάλλον. Υπάρχουν ζώα (όπως τα θηλαστικά), που έχουν επιλέξει μέσα από την εξελικτική τους πορεία να «παράγουν» περιορισμένους αριθμούς απογόνων, ενώ άλλα ζώα (συμπεριλαμβανομένων και των ψαριών στα τελευταία) που έχουν βιολογικά επιλέξει τη «μαζική παραγωγή απογόνων», η οποία βασίζεται εν ολίγοις στο νόμο της «επιβίωσης του ισχυροτέρου». Ανάμεσά σε αυτά τα ζώα και οι αγαπημένες μας κιχλίδες, που τυχαίνει να είναι «γονείς με ιδιαιτερότητες». Από όσα γνωρίζω σχετικά με τους Οστεϊχθύες (όλα τα ψάρια εκτός των καρχαριών, των σαλαχιών και των κυκλοστομάτων ανήκουν στην τάξη τον Οστεϊχθυϊδών), χωρίζονται – εκτός ελαχίστων περιπτώσεων – σε τρεις «μακροκατηγορίες» (ακόμη και αν αυτό δεν αγγίζει την επιστημονική άποψη, εξυπηρετεί τις ανάγκες μου για τη συγγραφή αυτού του άρθρου):

Ωοζωοτόκα : δεν υπάρχουν κιχλίδες σε αυτήν την κατηγορία, από ότι ξέρω).

Ωοτόκα : η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει πολλά είδη κιχλίδων και

Στοματεκκολαπτόμενα : τυπική αναπαραγωγική συνήθεια των κιχλίδων του Κατακρημνισιγενούς ρήγματος της νοτιοανατολικής Αφρικής, αλλά οι κιχλίδες δεν αποτελούν την αποκλειστικότητα, αφού και θαλασσινά ψάρια, μακρινοί συγγενείς των κιχλίδων, έχουν την ίδια συνήθεια (πχ. Apogon species), που είναι στοματεκκολαπτόμενα από τα αρσενικά άτομα («πατρική στοματεκκόλαψη»), όπως άλλωστε και τα Arowanas (Osteoglossum species, βλ. τη σελίδα μου για τα Arowanas), που και σε αυτά τα αρσενικά κρατάνε τα αυγά στο στόμα τους, τα εκκολάπτουν εκεί και τα ελευθερώνουν έτοιμα ψάρια πλέον.

Ας εστιάσουμε όμως στην τελευταία κατηγορία:

Οι κιχλίδες των λιμνών της κατακρημνισιγενούς κοιλάδας της νοτιοανατολικής Αφρικής, επί το πλείστον οι κιχλίδες της λίμνης Tanganyika, μπορούν να ανήκουν και στα ωοτόκα και στα στοματεκκολαπτόμενα είδη, ενώ μόνο ένα είδος, η Tilapia rendali, της λίμνης Malawi, είναι ωοτόκο είδος. Δεν είμαι απολύτως «βέβαιος» για την κατάσταση στη λίμνη Victoria.

Χρησιμοποιώ τον όρο ωοτόκα – ακόμη και εάν δεν είναι ΕΝΤΕΛΩΣ δόκιμος – όταν αναφέρομαι σε ψάρια (κιχλίδες) που «γεννούν» τα αβγά τους σε κάποιο υπόστρωμα. Θα έπρεπε μάλλον να αποκαλούνται «υποστρωματοωτόκα» και να διαχωρίζονται σε περισσότερες κατηγορίες, ανάλογα με το υπόστρωμα που χρησιμοποιούν, όπως φύλλα, άμμος, πέτρες, ρίζες κλπ, αλλά θεωρώ πως δεν είναι ανάγκη να περιπλέξουμε περισσότερο τα πράγματα. Επίσης χρησιμοποιώ τον όρο «στοματεκκολαπτόμενα» για να αναφερθώ σε εκείνα τα είδη που ΟΛΗ η διαδικασία – από την γονιμοποίηση των αβγών ως και την απελευθέρωση τελικά τέλεια διαμορφωμένων ιχθυδίων – γίνεται σε γενικές γραμμές στο στόμα των θηλυκών («μητρική στοματεκκόλαψη»), σε κάποιες περιπτώσεις των αρσενικών («πατρική στοματεκκόλαψη»), και σπανιότερα και των δύο γονέων («διγονική στοματεκκόλαψη»). Μερικά είδη από την υποοικογένεια των Γεοφαγινών (Geophaginae) της νότιας Αμερικής είναι «μερικώς στοματεκκολαπτόμενα», πράγμα που σημαίνει, πως μόνο ένα μέρος της διαδικασίας λαμβάνει χώρα στο στόμα των γονιών τους.

Η εμπειρία μου με τα ωοτόκα μου έχει δώσει τη χαρά να έχω ζευγαρώσει και αμερικάνικες κιχλίδες («πραγματικά» υποστρωματωοτόκα) και κιχλίδες της λίμνης Tanganyika (συμπεριλαμβανομένων κάποιων «κελυφοωοτόκων», που είναι ενδημικά στη λίμνη που γεννούν δηλαδή τα αβγά τους μέσα σε άδεια κελύφη, μισοθαμμένα στον αμμώδη ή λασπώδη βυθό). Αφού αναφέρθηκα σε αυτήν την κατηγορία ας μπούμε σε περισσότερες λεπτομέρειες:

Neolamprologus brichardi: Εάν ένα ζευγάρι δημιουργηθεί (δείτε παρακάτω για το πώς «παίρνεται» ένα ζευγάρι), η αναπαραγωγή είναι σχεδόν «αναπόφευκτη», εφ’ όσον τους εξασφαλιστούν οι βασικές και εύκολα επιτεύξιμες απαιτήσεις τους.

Τα «σπηλαιοωοτόκα» μου N. brichardi, γεννούσαν επάνω ή κάτω από πέτρες, ρίζες ή ακόμα και επάνω στα τζάμια του ενυδρείου και είχαν εκπληκτική συμπεριφορά: όποτε πλησίαζε πολύ ο «εχθρός», ο ένας γονέας επιτιθόταν, ενώ ο δεύτερος, εφ’ όσον ο εχθρός απέφευγε τον πρώτο με απότομο χειρισμό στα δεξιά ή τα αριστερά, αστραπιαία επιτιθόταν εκ νέου, με αποτέλεσμα οι εισβολείς να μην είναι σε θέση να αποφύγουν το χτύπημα! Οι απόγονοί τους παραμένουν μάλιστα με τους γονείς, δημιουργώντας μία μικρή αποικία, και συνεργάζονται για την προστασία της φωλιάς των αβγών και των νεογνών, ενώ το «κεντρικό» ζεύγος μόνο παράγει αβγά και επιτίθεται σε εισβολείς. Μακροπρόθεσμα τέτοια είδη θα συνωστίζονται σε τέτοιο βαθμό στο ενυδρείο, που δεν θα μείνει χώρος για κανέναν άλλο. Όταν το κέντρο της αποικίας – με το πέρασμα των γενεών – μεγαλώσει πολύ, τότε ένα νέο ζευγάρι θα σχηματιστεί και θα δημιουργήσει μία καινούργια αποικία … Κάποτε έπρεπε να «ξεφορτωθώ» το ζευγάρι μου γιατί δεν είχα χώρο για να φιλοξενώ τα μωρά που γεννούσαν!

Neolamprologus brevis, N. multifasciatus: Και τα δύο είδη είναι ωοτόκα που γεννούν μέσα σε άδεια κελύφη σαλιγκαριών μισοθαμμένων στον αμμώδη ή λασπώδη βυθό δηλ. κελυφοωοτόκα» (βλ. το φύλλο «γρήγορη πραγματικότητα» στη συνέχεια).

Labidochromis species “yellow” (λίμνη Malawi), Opthalmotilapia ventralis “Mpimbwe” (λίμνη Tanganyika) “Haplochromis” Punamilia nyerrerei (λίμνη Victoria) καθώς και όλα τα άλλα «στοματεκκολαπτόμενα» είδη, άσχετα από την καταγωγή τους παρουσιάζουν μεγάλο βαθμό ομοιότητας στις αναπαραγωγικές τους συνήθειες (βλ. το φύλλο «γρήγορη πραγματικότητα» για τα P. nyererei και τα O.ventralis).

Η τεχνική του φλερτ τους και του ζευγαρώματος ακολουθεί αυτό που λέμε «κυκλική θέση» (αναφέρεται στη θέση που παίρνουν τα δύο μέλη του ζεύγους). Τα αβγά γεννιούνται μέσα σε μια φωλιά φτιαγμένη από εξαιρετικά λεπτόκοκκη άμμο, αφού το αρσενικό έχει απομακρύνει με υπομονή και επιμονή από μία (πολλές φορές) μεγάλη ακτίνα που προστατεύει, κάθε κόκκο άμμου με χρώμα και μέγεθος σχετικό με τα αβγά του θηλυκού, ώστε να μην μπερδεύεται το θηλυκό. Σε κάποια είδη μπορεί η φωλιά να είναι μία πλακέ πέτρα. Εξαιρούνται τα «πραγματικά» Copadichromis chrysonotus, που ζευγαρώνουν στα ανοιχτά νερά (για τους τρόπους της Malawi) και από τα οποία – παρ’ ότι το ζευγάρι μου έχει γεννήσει κάμποσες φορές – δεν έχω ακόμη «πάρει» μωρά.

Με όποιον τρόπο κι αν γονιμοποιούνται από το αρσενικό τα αβγά, συλλέγονται στη συνέχεια από το θηλυκό (από όσο ξέρω υπάρχουν «διγονικά στοματεκκολαπτόμενα» είδη μόνο στη λίμνη Tanganyika). Τα αβγά αυτά φυλάσσονται μέσα στη στοματική κοιλότητα του θηλυκού και «αναμασούνται» ώστε να τροφοδοτούνται με οξυγόνο, έως ότου τέλεια σχηματισμένα αντίγραφα των ενηλίκων θα βγουν από το στόμα της μητέρας τους, που τα «φτύνει» μετά από μία περίοδο εκκόλαψης, η οποία μπορεί να διαρκέσει έως και τέσσερις εβδομάδες (ανάλογα με το είδος). Το αποτέλεσμα είναι πανομοιότυπα, με τους γονείς τους, ψάρια που υπολείπονται ασφαλώς σε μέγεθος! Λόγω της υψηλής επιθετικότητας που παρουσιάζουν τα περισσότερα από αυτά τα είδη και του αυξημένου κινδύνου της ζωής από τα διάφορα αρπακτικά της λίμνης, τα μωρά φέρουν επάνω τους τα χρώματα των θηλυκών. Χρώματα πολύ κοντινά στις αποχρώσεις του περιβάλλοντος που ζουν (άμμος, πέτρες και βράχοι) τα οποία τα βοηθούν (όπως άλλωστε βοηθούν και τα ίδια τα θηλυκά) να μην «δίνουν στόχο». Μετά την απελευθέρωσή τους τα μωρά μένουν σε μία συμπαγή ομάδα, η οποία άμα τη εμφανίσει οποιουδήποτε «κινδύνου» καταφεύγουν στο στόμα της μητέρας τους. Αυτό το είδα μόνο μία φορά σε ενυδρείο μου, που διατηρούσα P. nyererei. Ένα από τα δύο θηλυκά «κατάπινε» τα μωρά του όταν παρουσιαζόταν κάποια απειλή. Μόνο όταν τα ιχθύδια είναι πλέον σε τέτοιο μέγεθος που δεν είναι δυνατόν να χωρέσουν στο στόμα της μητέρας τους, τότε (σιγά-σιγά) τα αρσενικά άτομα αρχίζουν να εμφανίζουν τα «ευδιάκριτα» χρώματα των αρσενικών και την τυπική τους συμπεριφορά! Η σεξουαλική τους ενηλικίωση έρχεται μετά από την πάροδο ενός περίπου έτους.

Εν τέλει, ας ανακεφαλαιώσουμε τα ως προς της πιθανότητας ζευγαρώματος ενός ζεύγους κιχλίδων, τις απαιτήσεις που έχουν για να φτάσουν στο σημείο της αναπαραγωγής, καθώς και τα πλέον συνηθισμένα λάθη που κάνει κάποιος στην προσπάθειά του να αναπαράγει κιχλίδες. Το πιο συνηθισμένο τέτοιο λάθος και ταυτόχρονα το απλούστερο που θα πρέπει να αποφεύγεται είναι το εξής:

Το να μην προσφέρονται οι βασικά αναγκαίες προϋποθέσεις που απαιτούν τα ψάρια.

Παρ’ όλες τις φιλότιμες προσπάθειες που μπορεί κάποιος να καταβάλει, ένα ενυδρείο είναι – για άπειρους λόγους – ένα εντελώς «διαφορετικό» κλειστό σύστημα περιβάλλοντος, από το φυσικό περιβάλλον από το οποίο τα ψάρια μας προέρχονται (το θέμα αυτό είναι κολοσσιαίο, όταν πρόκειται να διατηρήσει ή/και να αναπαράγει κανείς άγρια, F0 ψάρια, στην αιχμαλωσία).

Βέβαια, είναι πιθανότατο να αναπαράγει κανείς σχεδόν κάθε είδος κιχλίδων. Μερικά είδη είναι δυσκολότερο να αναπαραχθούν στην αιχμαλωσία, από άλλα, ή αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν κάποιοι, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τα Symphysodon species (κοινώς ονομαζόμενα και Δίσκοι), ενώ άλλα είδη δεν υπάρχει περίπτωση να μην αναπαραχθούν σε ενυδρεία. Πάντως οι βασικά αναγκαίες προϋποθέσεις για να επιτευχθεί η αναπαραγωγή κιχλίδων στην αιχμαλωσία, περιληπτικά μπορούν να διαμορφωθούν ως εξής:

Δώστε τους αρκετό χώρο (φανταστείτε να κρατάτε ένα ζευγάρι Nimbochromis species σε ενυδρείο χωρητικότητας ογδόντα μόνο λίτρων) και διαμορφώστε το «κατάλληλο υδρόβιο περιβάλλον» μέσα στο ενυδρείο.

Δώστε τους νερό καλά «παλιωμένο» και φροντίστε ώστε η χημική σύνθεση του νερού και η θερμοκρασία του να ταιριάζει στο είδος που διατηρείτε.

Ταΐζετέ τα με αυτό που πρέπει πράγματι να τρώνε.

Συνήθεις δυσκολίες και λάθη.

Μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις, το να αποκτήσει κανείς ένα «αληθινά αναπαραγωγικό» ζευγάρι, ΔΕΝ είναι και τόσο εύκολη υπόθεση(!). Ευτυχώς με τις κιχλίδες της λίμνης Malawi αυτό παρουσιάζει λιγότερες δυσκολίες. Άλλα είδη κιχλίδων βέβαια δεν παρουσιάζουν τα πλεονεκτήματα του εμφανέστατου διμορφισμού και διχρωματισμού των φύλων, εάν παρουσιάζουν κάποιου είδους διμορφισμό βέβαια. Σε γενικές γραμμές, ο καλύτερος τρόπος για να αποκτήσει κανείς ένα αναπαραγωγικό ζεύγος είναι να επιλέξει μία μικρή ομάδα νεαρών ατόμων (συνήθως έξι με οκτώ είναι καλός αριθμός), να τα μεγαλώσει και όταν διαπιστώσει πως δημιουργήθηκε κάποιο ζευγάρι, να το στεγάσει σε ένα ξεχωριστό ενυδρείο κατάλληλο για αναπαραγωγή.

Δεν χρειάζεται να αναφέρω, πως είναι και χρονοβόρα διαδικασία. Αλλά απαιτεί να υπάρχει και κατάλληλος χώρος, αλλά με τα περισσότερα είδη αμερικάνικων κιχλίδων, για παράδειγμα, μάλλον αυτός είναι και ο μοναδικός τρόπος απόκτησης αναπαραγωγικού ζεύγους, εκτός και κάποιος είναι αρκετά έμπειρος ώστε να καταφύγει στη μέθοδο της «φυσικής εξέτασης» του ουρογενετικού πόρου. Άλλος, τρόπος για να ξεχωρίσει κανείς το φύλο ψαριών που δεν παρουσιάζουν σεξουαλικό διχρωματισμό ή διμορφισμό – που δεν ενδείκνυται τόσο όσο οι δύο προηγούμενοι βέβαια – είναι η παρατήρηση διάφορων εξωτερικών χαρακτηριστικών, όπως τα μακρύτερα και πιο «μυτερά» πτερύγια και τα εντονότερα χρώματα των αρσενικών, η διαφορά στο μέγεθος μεταξύ των φύλων κ.α. Αυτή η μέθοδος βέβαια μπορεί κάλλιστα να οδηγήσει σε λάθη, αφού πριν λίγα χρόνια μεγάλωσα έξι ψάρια του είδους Geophagus brasiliensis ως το τελικό μέγεθός τους (πάνω από 30cm), για να καταλήξω να έχω έξι αρσενικά ψάρια και κανένα θηλυκό! Το να στεγάσετε μαζί ένα άτομο από κάθε φύλο από τα είδη των κιχλίδων του Κατακρημνισιγενούς ρήγματος της Αφρικής είναι μία μέθοδος που φαίνεται μέχρι τώρα ότι «δουλεύει» καλά, ενώ δεν είναι και τόσο «αξιόπιστη» με άλλα είδη κιχλίδων.

Παρ’ όλα τούτα την έχω δοκιμάσει και απέδωσε τέλεια, με το αμερικάνικο είδος Thorichthys meeki!

Για να φτάσω και στα χειρότερα, θα αναφέρω πως οι ίδιες οι κιχλίδες, από μόνες τους γνωρίζουν τι ακριβώς να κάνουν (οι περισσότερες άλλωστε έχουν μία ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ υψηλή γενετική συμβατότητα) για να μας οδηγήσουν στο «χειρότερο» λάθος που μπορεί να κάνει ένας ακουαρίστας. Είναι βέβαιο ότι κάποια από τα είδη μπορούν να παράγουν πιθανά γόνιμα υβρίδια με πολύ χαμηλή – εάν υπάρξει τέτοια – συγγένεια με τα άγρια ψάρια των ίδιων ειδών.

Μία τελική συμβουλή: θα πρέπει να αντισταθείτε σθεναρά στην ιδέα να πάρετε με τη μέθοδο της «έκδυσης» από ένα θηλυκό ψάρι το «φορτίο» του μετά τις δύο εβδομάδες στοματεκκόλαψης (να πιέσετε δηλαδή να «φτύσει» το γόνο σε αυτήν την ηλικία που τα ιχθύδια φαίνονται μάλλον ικανά για να επιβιώσουν χωρίς τη στοματική φροντίδα της μητέρας τους). Αυτή η πρακτική ακολουθείται από κάποιους που συστηματικά αναπαράγουν ψάρια για εμπορικούς λόγους, ώστε να πάρουν τα υψηλότερα πιθανά αποτελέσματα παραγωγής σε πληθυσμό ιχθυδίων. Από την άλλη πλευρά όμως η μέθοδος της «έκδυσης» έχει σαν αποτέλεσμα την παραγωγή «αδύναμων» αρσενικών, αλλά και θηλυκών ατόμων που θα φτύνουν ή θα τρώνε τα αβγά τους όταν στο μέλλον ζευγαρώσουν. Μην ξεχνάτε πως αυτή η βίαιη μέθοδος μπορεί να τραυματίσει και τη μητέρα και τα ιχθύδια και προκαλεί shock στα τελευταία αφού ξαφνικά εκτίθενται σε ποσότητες φωτός που δεν είχαν συνηθίσει μέσα στο στόμα της μητέρας τους και όχι μόνο.

Να προσθέσω πως όλοι όσοι διατηρούν κιχλίδες στην αιχμαλωσία, μπορεί να μην συμφωνούν σε αυτό το σημείο, αλλά προσωπικά προτιμώ τα πράγματα να γίνονται με «φυσικό τρόπο». Εάν πράγματι κάποιος ενδιαφέρεται για μεγάλο αριθμό παραγωγής, τότε καλύτερα να «πιάσει» με την απόχη του το θηλυκό που «κουβαλάει», να το μεταφέρει σε άλλο ενυδρείο (μόνο του ή και με άλλο θηλυκό άλλου είδους που «κουβαλάει», αρκεί να είναι σχετικά «συμβατά» είδη μεταξύ τους, ώστε να μπορεί και να παρατηρεί τις μητέρες και τα μωρά τους, να επιβλέπει ώστε τίποτε να μην πάει στραβά κλπ) και να το αφήσει στην ησυχία του να «φτύσει»τα μωρά στο χρόνο που πρέπει. Γενετικά γνωρίζουν άψογα το τι θα πρέπει ακριβώς να κάνουν και δεν χρειάζονται καθόλου και καμία «χείρα βοηθείας»! Κατέληξα σε αυτό το συμπέρασμα κατόπιν προσωπικών μου παρατηρήσεων από εκδύσεις που πραγματοποίησα στην αρχή της εμπλοκής μου με τη διατήρηση στοματεκκολαπτόμενων κιχλίδων. Τέλος πάντων ακόμα και σε ένα «κοινωνικό» ενυδρείο, που διαθέτει το κατάλληλα διαμορφωμένο υποβρύχιο περιβάλλον για το/τα είδος/η που φιλοξενεί, ένα ποσοστό επιβίωσης 10% - 15% θεωρείται σχεδόν φυσιολογικό.

Μην ξεχνάτε να δίνεται ένα ικανό περιθώριο χρόνου στα θηλυκά που κουβαλούσαν ώστε να ξανακερδίσουν το βάρος που έχασαν αυτές τις εβδομάδες που κουβαλούσαν, πριν να τα επιστρέψετε στο κυρίως ενυδρείο σας με τα ανυπόμονα για να ζευγαρώσουν ξανά αρσενικά. Αυτό μάλιστα κρίνεται σοβαρά αναγκαίο εάν διατηρείται κάποιο είδος μόνο σαν ζευγάρι και όχι σαν πολυγυνικό χαρέμι!

Μέρος τρίτο

Διακινδυνεύοντας να σας ζευγαρώσουν ψάρια διαφορετικού είδους με «πολύ κοντινές» γενετικές ομοιότητες.

Αυτό γίνεται περισσότερο στην περίπτωση με δυσεύρετα ή δύσκολα στην αναπαραγωγή είδη. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι ασυνήθιστο να αναπαράγουμε ψάρια που είναι αδέλφια μεταξύ τους. Ενώ αυτό μειώνει τις πιθανότητες του υβριδισμού, αναδεικνύει ένα άλλο, εξ’ ίσου σημαντικό πρόβλημα. Χρησιμοποιώντας και ανακυκλώνοντας την ίδια γονιδιακή «δεξαμενή» (απογόνους των απογόνων, των απογόνων ενός μόνο ζευγαριού) δεν επιτρέπουμε την «ανταλλαγή νέου αίματος». Τα παραγόμενα ψάρια από αυτή τη διαδικασία μπορεί να παρουσιάσουν δυσμορφίες και/ή ψάρια με όλο και περισσότερο διαφορετικά μεγέθη, χρώματα και συμπεριφορές από τους άγριους «συγγενείς» τους. Αυτή η πιθανότητα θα πρέπει να αποφεύγεται όσο είναι δυνατόν και η λύση σε αυτό είναι μόνο μία: το ανακάτεμα του αίματος! Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως απαραίτητα θα πρέπει να βασιστείτε σε άγρια πιασμένα ψάρια, αλλά απλούστερα να ανταλλάσσετε τα ψάρια σας κάθε τόσο, με ψάρια φίλων ή με ψάρια που τυχαία αγοράσατε από κάποιο pet shop.

 «Λάθη» στη συμπεριφορά και συμπεριφοριολογικές διαφορές και πιθανόν έχουν σχέση με τη διατήρηση ψαριών στην αιχμαλωσία (που έτυχε να παρατηρήσω).

Αναφέρομαι με τον όρο «κακιά» συνήθεια για τις συμπεριφορές που μπορεί να εμφανιστούν σε κάποια από τα είδη των αμερικάνικων κιχλίδων (προσωπικά είχα μία άσχημη εμπειρία με τα είδη Herotilapia multispinosa και Thorichthys meeki καθώς και με την μοναδική «ποταμίσια» δυτικο-αφρικάνικη κιχλίδα που έχω αναπαράγει έως τώρα, το  είδος Hemichromis lifalili): αυτή η «άσχημη» συνήθεια είναι είτε το να τρώνε τα ίδια τους τα αβγά, ή να σκοτώνουν τα μωρά τους! Υπάρχουν πολλές εξηγήσεις που μπορούν να ρίξουν φως σε αυτήν την παράξενη (κακή) συνήθεια:

Ψάρια προερχόμενα από συστηματικές αναπαραγωγές, που για μεγάλες αποδόσεις απομακρύνθηκαν από τους γονείς τους σαν αβγά ή μικρής ηλικίας ιχθύδια, δεν «αποτύπωσαν» ποτέ τους τη φυσική διαδικασία από τους φυσικούς τους γονείς, οπότε θεωρούν τα αβγά και/ή τα μωρά τους σαν «πηγή τροφής».

Τα νεαρά ζευγάρια θα πρέπει να μάθουν «τι πρέπει να κάνουν» (αυτό με συμβούλεψε ο Juan Miguel Artigas Azas, κατά τη διάρκεια μιας συζήτησής μας).

Η «ανασφάλεια» (πχ. ενυδρείο με πολύ περισσότερο ή και πολύ λιγότερο πληθυσμό ατόμων από τον αναγκαίο) ή το μη «υγιές» (από κακή ποιότητα νερού) ενυδρείο μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αυτό, αφού το ζευγάρι φοβάται πως ο γόνος που θα παραχθεί τελικά ενδέχεται να είναι γενετικά αδύναμος και μη υγιής. Σε αυτήν την περίπτωση μάλλον δεν θα επιτευχθεί ούτε καν η γέννηση…

Σε ένα «περιορισμένο» περιβάλλον, όπως είναι το περιβάλλον των ενυδρείων, το ζευγάρι πιθανώς να θεωρήσει πως ο γόνος του θα θέσει σε κίνδυνο (έλλειψη απαραίτητου ζωτικού χώρου) τα μωρά που πρόκειται να παραχθούν στη συνέχεια με αποτέλεσμα, να τα φάνε για να κάνουν χώρο… (αυτό απεφάνθη ο δόκτωρ Ron Coleman, βλ. την προσωπική του ιστοσελίδα για τις κιχλίδες).

Πάντως όποιος και να είναι ο λόγος γι’ αυτούς τους εφιάλτες, εάν θέλετε να μεγαλώσετε όλα τα μωρά, καλύτερα να τα απομακρύνεται σε κάποια ηλικία από το ενυδρείο των γονιών τους. Δύο με τρεις ημέρες αφού τα μωρά αρχίζουν να «κολυμπούν ελεύθερα», είναι καλά. Μεταφέρετέ τα σε ένα ενυδρείο αύξησης και παλέψτε με τους εξοντωτικά αργούς ρυθμούς αύξησης ιχθυδίων (προσωπικά μου πήρε πάνω από μήνα για να κατορθώσω να δω να αυξάνονται ως τα έξι χιλιοστά  -in t.l.?) και πολλές δυσκολίες για να τα ταΐσω και να τα μεγαλώσω (συνάμα με υψηλά ποσοστά θνησιμότητας). Αξίζει να σημειώσω πως για μένα αυτό δεν είναι η «φυσική» μέθοδος αναπαρα-γωγής… Αντίθετα τα αφρικάνικα στοματεκκολαπτόμενα είναι «λιγότερο ιδιότροπα». Πράγματι βέβαια το ίδιο μπορεί να συμβεί τυχαία σε ένα ενυδρείο με υπερπληθυσμό ή με κακούς συνδυασμούς ψαριών (πολύ επιθετικά ψάρια στεγασμένα στον ίδιο χώρο με πολύ δειλά). Αν όμως οι σωστέ2ς συνθήκες τους δοθούν (πχ αρκετός χώρος και ιδανικές συνθήκες νερού), ένα ζευγάρι m’buna μπορεί να επιλέξει ένα σωλήνα από P.V.C. (!) σαν σπηλιά για ζευγάρωμα, ακόμη και αν οι σωλήνες P.V.C. δεν είναι και το κοινότερο πράγμα στη λίμνη Malawi!

Για να τα συνοψίσω τελικά, γνωρίζω, πως ενδεχομένως όλα αυτά είναι λίγο ως πολύ γνωστά, αλλά ελπίζω πως αφού διαβάσατε αυτό το άρθρο, τουλάχιστον θα νοιώσετε την ανάγκη να αναπαράγετε «αυτό» το καινούργιο και ποτέ ως τώρα διατηρούμενο στην αιχμαλωσία είδος.

Η επιμέλεια του Ελληνικού MCH γίνεται εξ' ολοκλήρου από τον Ανδρέα Ηλιόπουλο, στον οποίο οφείλεται άλλωστε και η ύπαρξη της ελληνικής έκδοσης.

Back ] Up ] Next ]

Site Search 

Contact us

       

Malawi Cichlid Homepage © 1999-2006. All rights reserved.