HOME

GEORGE RECLOS

FRANK PANIS

FRANCESCO ZEZZA

PATRICIA SPINELLI

ARTICLES

FISH INDEX

PROFESSIONALS

PHOTO GALLERY

LINKS

BOOK REVIEW

AWARDS

MARINE TANK

DISCOVER MEDITERRANEAN

SIDE EFFECTS

HOBBYIST'S GALLERY

MACRO & NATURE PHOTOGRAPHY

DISASTERS WITH DAVE

MCH-DUTCH

MCH PO POLSKU

ARTYKUŁY

ΑΡΧΙΚΗ

ΑΡΘΡΑ

ΕΙΔΗ ΨΑΡΙΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΡΑΒΕΙΑ

 

 

 

Η αναπαραγωγή στο Φυσικό περιβάλλον

Ένα άρθρο του Αντρέα Ηλιόπουλου

 Τα ψάρια έχουν αναπτύξει πολλούς τρόπους ζευγαρώματος και αναπαραγωγής που τα χαρακτηρίζουν με ποικίλους τρόπους. Υπάρχουν, κατά βάση, δύο αναπαραγωγικές τεχνικές, με τις οποίες διαχωρίζουμε χοντρικά τα ψάρια σε δύο κατηγορίες τα ωοζωοτόκα και τα ωοτόκα. Η ωοζωοτοκία είναι πιο πρωτόγονη μέθοδος από ότι είναι η ωοτοκία.

Τα ωοζωοτόκα ψάρια γεννούν απευθείας ζωντανά ιχθύδια, αφού η γονιμοποίηση και η εκκόλαψη, λαμβάνει χώρα συνήθως εντός του σώματος των θηλυκών ψαριών (όπως τα ψάρια των οικογενειών Poecilidae και Carcharinidae), έτσι ακριβώς όπως γινόταν και με τους προγόνους τους, αν και σε κάποια είδη (πχ Sygnathidae, όπως είναι τα είδη του γένους Hippocampus) η εκκόλαψη λαμβάνει χώρα εντός του σώματος των αρσενικών ατόμων.

Αυτό είναι το εύκολο μέρος της ιστορίας, αλλά ας ρίξουμε μία ματιά στα αναπαραγωγικά γεγονότα που λαμβάνουν χώρα ανάμεσα στα είδη που συνηθίζουμε να ονομάζουμε ωοτόκα.

Πολλά από αυτά αναπαράγονται «ελεύθερα». Απελευθερώνουν το γενετικό τους υλικό (σπέρμα και ωάρια) στη στήλη του νερού (πχ. πολλά από τα θαλασσινά είδη), οπότε η γονιμοποίηση συμβαίνει κατά τύχη, εξ’ αιτίας των ρευμάτων ή άλλων φυσικών συντελεστών. Αυτά τα είδη ζευγαρώνουν είτε κατά ζεύγη είτε κοπαδιαστά. Συνήθως οι αναπαραγωγικές ομάδες συγκροτούνται από ένα κυρίαρχο ♂ άτομο, ένα κυρίαρχο ♀ άτομο και κάμποσα «υπο-κυρίαρχα» άτομα (♂♂ και ♀♀), ή από ένα μόνο κυρίαρχο ♂ και το χαρέμι από τα ♀♀ του ίδιου είδους (πχ mbuna) ή αντίθετα, όπως συμβαίνει ανάμεσα στα είδη του γένους Corydoras και του γένους Amphiprion.

Κάποια από τα «ελεύθερα» αναπαραγόμενα είδη κολλάνε το σύνολο των αβγών τους επάνω στην υδρόβια βλάστηση (Carassius auratus), σε πέτρες, σε σχισμές και πάνω σε υποβρύχιους «τοίχους». Αν και πρόκειται για σπάνιο φαινόμενο, υπάρχουν ανάμεσά τους είδη που εναποθέτουν τα αβγά τους μέσα σε ζωντανά οστρακόδερμα (πχ Rhodeus amarus).

Πέραν των «ελεύθερα» αναπαραγομένων, τα υπόλοιπα ωοτόκα παρουσιάζουν πληθώρα τεχνοτροπιών αναπαραγωγής και τεράστια ποικιλία τρόπων ζευγαρώματος, εκκολάψεων, μεταφοράς και φροντίδας των αβγών ή/και ιχθυδίων τους.

Βασιζόμενοι σε όλες αυτές οι αναπαραγωγικές «παραξενιές» μπορούμε να διαχωρίσουμε τα είδη σε πάμπολλες κατηγορίες. Κάποια διατηρούν τα αβγά, τις λάρβες και τελικά τα ιχθύδιά τους μέσα σε κοιλότητες του στόματός τους (στοματεπωάζοντα ή στοματεκκολαπτόμενα), έως ότου ο γόνος να είναι ικανός να επιβιώσει από μόνος του, οπότε και απελευθερώνεται στα ανοιχτά νερά. Τα θηλυκά που «κουβαλάνε», συνήθως απελευθερώνουν τα ιχθύδιά τους όλα μαζί χρονικά σε περιοχές προφυλαγμένες και με ρηχά νερά.

Πολλά είδη κατασκευάζουν φωλιές. Υπάρχουν πολλών ειδών φωλιές που αυτά τα είδη χρησιμοποιούν για να ζευγαρώνουν. Μερικές φωλιές παίζουν απλά το ρόλο του σημείου ζευγαρώματος. Ως σημεία ζευγαρώματος μπορεί να χρησιμοποιούνται υδρόβια φυτά (πχ Pterophyllum scalare scalare), επίπεδες πέτρες (πχ Heros severus), τρύπες (πχ Mikrogeophagus ramirezi), σχηματισμοί από βράχια (πχ Julidochromis ornatus) και σχισμές ανάμεσα στους βράχους (πχ Altolamprologus compressiceps), όστρακα (πχ Neolamrologus caudopunctatus), σπηλιές (πχ Thorichthys meeki), ή απλά ένα καθαρό ελεύθερο σημείο του υποστρώματος (πχ Nimbochromis venustus).

Τα περισσότερα από τα παραπάνω είδη συνήθως υπερασπίζονται τις φωλιές τους και αναλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης των αβγών, των λαρβών και των ιχθυδίων από κοινού και τα δύο φύλα (διγονική φροντίδα).

Τα σπηλαιοτόκα είδη μπορούν να χωριστούν σε δύο διαφορετικές ομάδες:

Η μία ομάδα περιλαμβάνει τα μονογαμικά είδη (ένα ♂ και ένα ♀ σαν μόνιμο αναπαραγωγικό ζεύγος), που συνήθως προσέχουν τις φωλιές τους και το «προϊόν» τους είτε παρέχοντας διγονική φροντίδα, είτε αποκλειστικά μητρική (φροντίδα μόνο από το θηλυκό άτομο), είτε έχοντας οργανωμένη ζωή αποικίας (πχ Neolamprologus brichardi).

Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει τα πολυγαμικά είδη.

Τα πολυγαμικά είδη μπορεί να σχηματίζουν πολυγυνικά χαρέμια με ένα κυρίαρχο ♂, ή σχηματίζουν αποικίες με πολυσύνθετη ιεραρχία. Χρησιμοποιούν για φωλιές φυσικές κοιλότητες και δεν κατασκευάζουν συγκεκριμένου τύπου φωλιές.

Κάποια κολλάνε τα αβγά τους στην οροφή μιας σπηλιάς ζευγαρώματος (πχ Pelvicachromis pulcher).

Τα είδη του γένους Ancistrus, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν μία κάθετη κοιλότητα σε ρίζες και ένα ♂ άτομο μπορεί να ζευγαρώνει με κάμποσα ♀♀. Αμέσως αφού αυτά παραδώσουν το γενετικό τους υλικό (γεννήσουν τα αβγά τους στη φωλιά του αρσενικού), εκδιώκονται από τη φωλιά του αρσενικού και αυτός γίνεται ένας «ανύπαντρος» πατέρας, που φροντίζει και τα αβγά και τις λάρβες και τα ιχθύδια μέχρι να απομακρυνθούν τελικά, λόγω ηλικίας, από τη φωλιά (πατρική φροντίδα, όπως παρουσιάζουν και αρκετά από τα είδη της οικογένειας Belondidae)

Τα είδη που κατασκευάζουν φωλιές, είτε τις σκάβουν στο μαλακό υπόστρωμα, ή απλούστερα χρησιμοποιούν τρύπες που βρίσκουν και μετασκευάζοντάς τις ώστε να ταιριάζουν στις ανάγκες τους, αφού τις καθαρίσουν σχολαστικά, τις καθιστούν ασφαλείς και κατάλληλες για ζευγάρωμα.

Μερικά χρησιμοποιούν άδεια όστρακα για να αναπαραχθούν (Lepidiolamprologus callipterus).

Τα ♂♂ άτομα των ειδών της οικογένειας Belondidae, κατασκευάζουν φωλιές από φυσαλίδες στην επιφάνεια του νερού, προστατευμένες ανάμεσα στην επιπλέουσα υδρόβια βλάστηση. Αυτά τα ίδια ♂♂, φροντίζουν τη φωλιά, τα αβγά και τις λάρβες τους. Κατ’ εξαίρεση ένα είδος του γένους Betta (B. unimaculata) αναφέρεται ως στοματεπωάζον (την στοματεπώαση αναλαμβάνει το αρσενικό = πατρική στοματεπώαση).

Τα είδη που ζευγαρώνουν στο υπόστρωμα είναι είτε μονογαμικά ή πολυγαμικά. Κάποια χρησιμοποιούν οριζόντιες φωλιές και κάποια άλλα κάθετες.

Κάποια είδη πεθαίνουν λίγο μετά το ζευγάρωμα, λόγω της εποχής της ξηρασίας, στις περιοχές της καταγωγής τους, ενώ τα αβγά τους διατηρούνται μέσα στην υγρή λασπώδη τύρφη της νερολακούβας τους, έως την επικείμενη εποχή των βροχών, οπότε και εκκολάπτονται (ετήσια Killies).

Στα στοματεπωάζοντα είδη, η γονιμοποίηση είναι είτε εξωτερική ή εξ’ ολοκλήρου εσωτερική (στοματική).

Συνήθως τα είδη που παρουσιάζουν εξωτερική γονιμοποίηση είναι μονογαμικά και προσφέρουν διγονική φροντίδα. Συνήθως φτιάχνουν φωλιές σκάβοντας σπηλιές, κάποια ζευγαρώνουν ταυτόχρονα, ενώ κάποια άλλα αλλάζουν διάφορους συντρόφους για κάποιους λόγους.

Κάποια είδη είναι εξειδικευμένα λόγω της δεδομένης χρονικής στιγμής που η γονιμοποίηση λαμβάνει χώρα, του μεγέθους των αβγών και την έλλειψη φροντίδας των ελευθερωμένων πλέον ιχθυδίων, από τους αρσενικούς τους γονείς. Η εξειδικευμένες τεχνικές σε ότι αφορά την ανταλλαγή λαρβών (στοματικά) μεταξύ των δύο γονέων, αποτελούν έναν καλό λόγο περαιτέρω αναπαραγωγικής ταξινόμησης. (πχ Erythrodus cyanostictus).

Ανάμεσά τους θα βρούμε μονογαμικά μεν, αλλά αποκλειστικά μητρικά στοματεκκολαπτόμενα είδη. Και τα δύο φύλα φροντίζουν τα αβγά, τις λάρβες και τα ιχθύδιά τους και σχηματίζουν πολυγαμικές κοινωνίες, αποτελούμενες από ένα κυρίαρχο ♂ και κάμποσα ♀♀ άτομα.

Τέτοιο είδος είναι το Cyphotilapia frontosa, μόνο που εδώ το ♂ άτομο, αφήνει το γενετικό του υλικό (σπέρμα) σε μία κοιλότητα του υποστρώματος, πριν το ♀ γεννήσει τα αβγά του μέσα σ’ αυτήν την κοιλότητα (προ-εναπόθεση). Όταν το ♂ άτομο έχει επιτελέσει το «καθήκον» του, τότε εισέρχεται στην κοιλότητα το ♀, γεννάει τα αβγά του και κολυμπώντας προς τα πίσω τα μαζεύει στο στόμα.

Ακόμη έχουμε πολυγαμικά είδη, αλλά επίσης μητρικά στοματεκκολαπτόμενα, που ζευγαρώνουν είτε στο υπόστρωμα ή στα ανοιχτά νερά.

Κάποια είδη καθιερώνουν εποχιακές περιοχές για αναπαραγωγική χρήση (Satanoperca leucosticta), ενώ άλλα προστατεύουν μόνιμα τις περιοχές τους, οπότε προσφέρουν στους εαυτούς τους μόνιμη αναπαραγωγική περιοχή. Αυτά τα είδη παρουσιάζουν στοματική γονιμοποίηση, αλλά είναι δυνάμει στοματεπωάζοντα.

Κάποια άλλα είδη που ζευγαρώνουν είτε στο υπόστρωμα ή στα ανοιχτά νερά, γονιμοποιούν αποκλειστικά στοματικά τα αβγά τους.

Φαίνεται σαν κάθε ένα είδος να παρουσιάζει τις δικές του μοναδικές τροφικές και αναπαραγωγικές τεχνικές.

Αυτό και μόνο το γεγονός κάνει κάποια είδη πολύ δημοφιλή, ακόμη και αν τα εξωτερικά τους χαρακτηριστικά δεν παρουσιάζουν τίποτε το ιδιαίτερο (έντονα χρώματα, όμορφα πτερύγια κλπ), ώστε πολλοί τα διατηρούν σαν καλλωπιστικά κατοικίδια, λόγω τέτοιων παράξενων συμπεριφορών.

Περιπτώσεις σαν αυτές έχουν καταστήσει το hobby τόσο εξειδικευμένο και διδάσκουν εμάς τους χομπίστες, πως η ομορφιά είναι άσχετη με τα χρώματα και το σουλούπι των ψαριών και οδηγούμαστε έτσι στον εμπλουτισμό και την εξέλιξη των κριτηρίων μας ως προς την απόκτηση και τη διατήρηση τέτοιων ειδών.

Όταν γνωρίζουμε τους «τρόπους» τους, αυτόματα γνωρίζουμε και τις απαιτήσεις τους, οπότε μπορούμε να τους παρέξουμε και την κατάλληλη φιλοξενία. Προσφέρουμε έτσι αρκετό χώρο, σημεία ζευγαρώματος, το κατάλληλο υποβρύχιο μικροπεριβάλλον, τη σωστή φίλτρανση, το απαραίτητο φως και τους κατάλληλους συγκατοίκους που μπορούν να ανεχτούν και να τους ανεχτούν και αυτά.

Πρέπει να σκεφτόμαστε πάντα πως αυτό δεν είναι και το τέλος της όλης ιστορίας. Υπάρχουν πολλά είδη και τεράστια ποικιλία διατροφικών και αναπαραγωγικών απαιτήσεων, που καθιστά αδύνατη την περιγραφή όλων τους σε λίγες μόνο σελίδες.

Υπάρχει τεράστια ποσότητα βιβλιογραφίας, σχετικής με αυτό το τόσο σπουδαίο θέμα, που μπορούμε να διαβάσουμε ώστε να αξιολογήσουμε τις παρατηρήσεις μας σε ότι αφορά στα ψάρια που εμείς φιλοξενούμε και έτσι να μαθαίνουμε και να ανακαλύπτουμε πράγματα γι’ αυτές τις ζωτικότατες τεχνικές που χαρακτηρίζουν τα είδη των ψαριών.

Η επιμέλεια του Ελληνικού MCH γίνεται εξ' ολοκλήρου από τον Ανδρέα Ηλιόπουλο, στον οποίο οφείλεται άλλωστε και η ύπαρξη της ελληνικής έκδοσης.

Back ] Up ] Next ]

Site Search 

Contact us

       

Malawi Cichlid Homepage © 1999-2006. All rights reserved.