HOME

GEORGE RECLOS

FRANK PANIS

FRANCESCO ZEZZA

PATRICIA SPINELLI

ARTICLES

FISH INDEX

PROFESSIONALS

PHOTO GALLERY

LINKS

BOOK REVIEW

AWARDS

MARINE TANK

DISCOVER MEDITERRANEAN

SIDE EFFECTS

HOBBYIST'S GALLERY

MACRO & NATURE PHOTOGRAPHY

DISASTERS WITH DAVE

MCH-DUTCH

MCH PO POLSKU

ARTYKU£Y

ΑΡΧΙΚΗ

ΑΡΘΡΑ

ΕΙΔΗ ΨΑΡΙΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΡΑΒΕΙΑ

 

 

 

Διατηρώντας τον έλεγχο της θερμοκρασίας

Ένα άρθρο του Γιώργου Ι. Ρεκλού

 «Πάρε-δώσε» με τη θερμοκρασία

Έχει ειπωθεί πως η διατήρηση ψαριών στην αιχμαλωσία είναι ένας συνδυασμός τέχνης, επιστήμης και ικανοτήτων. Κανένας δεν δέχεται αυτό το «δόγμα» περισσότερο από ‘μένα. Το επιστημονικό μέρος της υπόθεσης εγγυάται πως οι κανόνες παραμένουν κοινοί παντού και έτσι πράγματι συμβαίνει. Υπάρχουν, παρ’ όλα αυτά μερικοί παράγοντες που επηρεάζουν το hobby μας, οι οποίοι είναι – σε μεγάλο βαθμό – εκτός ελέγχου μας. Αυτοί οι παράγοντες δεν είναι ίδιοι παντού και έχουν να κάνουν με τη γεωγραφική θέση καθενός ακουαρίστα ξεχωριστά ή με τις εποχιακές διακυμάνσεις και ιδιαιτέρως με τις ακραίες.

Κλιματολογικές & Περιβαλλοντολογικές συνθήκες

Οι πλέον κοινοί τέτοιοι παράγοντες είναι οι κλιματολογικές και οι περιβαλλοντολογικές συνθήκες. Το περιβάλλον μπορεί να περιέχει σκόνη, ή να είναι ηλιόλουστο, το νερό σε κάποιες συγκεκριμένες περιοχές μπορεί να είναι ρυπασμένο ή και μολυσμένο (βαρέα μέταλλα, νιτρικά άλατα, αμμωνία κλπ), μπορεί ακόμη το νερό να είναι πολύ σκληρό, μαλακό, αλκαλικό ή όξινο. Εν ολίγοις, μπορεί να είναι ακατάλληλο για να χρησιμοποιηθεί σε ενυδρεία, εκτός κι αν προκαταρκτικά, εμπλακεί στάδιο (εάν είναι πρακτικά δυνατόν) προετοιμασίας του, ή, εν πάση περιπτώσει, μπορεί να περιορίζει τις εναλλακτικές λύσεις, στη διατήρηση κάποιων μόνο συγκεκριμένων ειδών ψαριών. Ακόμη και στην ίδια πόλη η ποιότητα του νερού μπορεί να διαφέρει από τη μία περιοχή της στην άλλη. Ευτυχώς βέβαια υπάρχουν τα κατάλληλα μέσα για να ελέγξουμε την ποιότητα του νερού και μετά να μπούμε στις επιμέρους διαδικασίες ώστε να το καταστήσουμε κατάλληλο για το ενυδρείο μας.

Όταν στην πραγματικότητα επανεξέταζα αυτό το άρθρο, συνέβη να έχω βαριές απώλειες σε ένα ενυδρείο διατήρησης ιχθυδίων, μόνο και μόνο επειδή η δημόσια υπηρεσία ύδρευσης αποφάσισε να χορηγήσει μεγαλύτερες συγκεντρώσεις χλωρίου (ή χλωραμίνης) στο νερό του δικτύου της περιοχής που μένω (για να τεκμηριώσω την πρότασή μου …).

Σε αντίθεση κάποιες φορές, θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε παράγοντες που, απλά δεν είναι κάτω από τον έλεγχό μας.

Ένας τέτοιος παράγοντας είναι και η θερμοκρασία. Η θερμοκρασία συνήθως παρουσιάζει εποχιακές διακυμάνσεις μέσα στο έτος, αλλά αυτό μάλλον είναι αναμενόμενο και σε ανεκτά επίπεδα. Τα προβλήματα εμφανίζονται όταν παρουσιάζει ακραία αύξηση ή ελάττωση. Υπάρχουν περιοχές που η θερμοκρασία μπορεί να φτάσει κάλλιστα ή και να ξεπεράσει τους 44°C (110°F), κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, ενώ σε άλλα μέρη μπορεί να πέσει κάτω από το σημείο πήξης το χειμώνα.

Αυτά όλα μάλιστα μπορούν να συνοδεύονται από διακοπές ρεύματος, λόγω υπερκατανάλωσης ή λόγω φυσικών καταστροφών στους αγωγούς παροχής. Αυτό το γεγονός καθιστά την περίπτωση, κατάσταση απειλής και θα πρέπει άμεσα να γίνει κάτι γι’ αυτό πριν σημειωθούν απώλειες.

Η ανθεκτικότητα των ψαριών

Τα διάφορα είδη επιδεικνύουν διαφορετικές ανεκτικότητες σε ότι αφορά στην θερμοκρασία. Έτσι τα Symphysodon species μπορούν να ανθέξουν θερμοκρασίες της τάξεως των 34°C (93°F), ενώ τα «χρυσόψαρα» θα αρχίσουν - πιθανόν - να έχουν πρόβλημα σε χαμηλές θερμοκρασίες του επιπέδου των 5°C (41°F). Γι’ αυτό οι ακουαρίστες πρέπει να τα λαμβάνουν υπ’ όψιν τους αυτά, όταν βρίσκονται στο στάδιο της επιλογής των ειδών που επιθυμούν να διατηρήσουν.

Όσο αφορά στις κιχλίδες των λιμνών της Κατακρημνισιγενούς Κοιλάδας της νοτιοανατολικής Αφρικής, τα είδη από τη λίμνη Malawi αντέχουν σε υψηλότερες θερμοκρασίες από ότι τα είδη της λίμνης Tanganyika. Έτσι οι κιχλίδες της Malawi μπορούν να αντέξουν θερμοκρασίες ακόμη και πάνω από τους 32°C (90°F), ενώ οι αντίστοιχες της λίμνης Tanganyika δεν θα αντέξουν ούτε καν στους 30°C (86°F). Αυτό που περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση είναι πως οι κιχλίδες της Malawi μπορούν να ανεχτούν μεγάλες και συχνότερες αλλαγές νερού (50% και ίσως περισσότερο), σε αντίθεση με αυτές της λίμνης Tanganyika που τα όριά τους κατεβαίνουν στο 25% - το πολύ – και όχι σε στενές, χρονικά, συχνότητες. Το αποτέλεσμα είναι πως εάν κάποιος διαμένει σε περιοχή που σημειώνονται εποχιακά ή και μόνιμα υψηλές θερμοκρασίες και επιλέξει να διατηρήσει κιχλίδες της λίμνης Tanganyika, μάλλον θα κάνει μη σοφή επιλογή. Καλύτερα να διάλεγε Symphysodon species σε αυτή την περίπτωση. Τίποτε δεν θα εμποδίσει όμως έναν αφοσιωμένο χομπίστα, που τυγχάνει θαυμαστής των κιχλίδων της Malawi (κάποιον σαν εμένα δηλαδή), να διατηρήσει τέτοια είδη στα ενυδρεία του …

Τα Βασικά της Φυσικής 

Είναι προφανές πως το πρόβλημα για τον κάθε ένα ακουαρίστα είναι το πώς θα αλλάξει τη θερμοκρασία νερού στα ενυδρεία του, όταν οι περιβαλλοντολογικές συνθήκες την «σπρώχνουν» προς τη μια ή την άλλη λανθασμένη τιμή.

Η απάντηση είναι απλή. Αφαιρώντας ή παρέχοντας ενέργεια στο νερό.

Πριν πάρουμε κάποιες ιδέες για τους τρόπους διαχείρισης του προβλήματος, θεωρώ πως θα ήταν σκόπιμο να ρίξουμε μια ματιά στη θεωρία που κρύβεται πίσω από όλα αυτά. Και το θεωρώ ως απαραίτητη προϋπόθεση, γιατί πιστεύω πως θα σας βοηθήσει να εφαρμόσετε την άριστη τακτική για τις συγκεκριμένες ανάγκες που ενδέχεται να αντιμετωπίσετε.

Θερμότητα

… Η ηπιότερη μορφή ενέργειας ή ένα νόμισμα χωρίς αντίκρισμα …

Δυστυχώς αυτό είναι μία μεγάλη αλήθεια.

Η ενέργεια δεν μπορεί να χαθεί, μπορεί μόνο να μετατραπεί σε άλλη μορφή ενέργειας. Για παράδειγμα, μπορούμε να μετατρέψουμε την ηλεκτρική ενέργεια σε κινητική, ή την ενέργεια του ηλιακού φωτός σε ηλεκτρική. Όμως σε κάθε τέτοια διαδικασία κάποιο μέρος της ενέργειας θα μετατραπεί μοιραία σε θερμότητα. Η θερμότητα, αντιθέτως, δεν μπορεί να μετατραπεί σε άλλες ενεργειακές μορφές. Οπότε η θερμότητα είναι το «τελικό υποπροϊόν» των διαφόρων ενεργειακών μετατροπών. Αυτό σημαίνει πως θα ήταν «χαζό» και δαπανηρό ταυτόχρονα, να προσπαθούμε να μετατρέψουμε άλλες μορφές ενέργειας σε θερμότητα ή να χρησιμοποιήσουμε άλλες μορφές ενέργειας για να «ξεφορτωθούμε» θερμότητα. Παρ’ ότι αυτό δεν αλλάζει, αυτό είναι το μόνο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε όταν θέλουμε είτε να αυξήσουμε, είτε να ελαττώσουμε τη θερμοκρασία του νερού των ενυδρείων μας. Οπότε το βασικό σημείο είναι το ότι θα πρέπει να ανταλλάξουμε κάποια άλλη μορφή ενέργειας, ώστε να επιτύχουμε μία μεταφορά θερμότητας προς ή από το ενυδρείο μας. Το επόμενο σημείο είναι το ότι αυτή η ανταλλαγή δεν αποτελεί το καλύτερο κέρδος για την τσέπη μας.

Θερμοχωρητικότητα του Νερού

Εδώ έχουμε ένα δεύτερο πρόβλημα. Με άλλα λόγια κακά μαντάτα, κεφάλαιο δεύτερο.

Το νερό έχει μεγάλη ικανότητα συγκράτησης θερμότητας. Αυτό είναι καλό μιας και μπορεί να αντισταθεί σε αιφνίδιες ή εποχιακές αυξομειώσεις της περιβαλλοντικής θερμοκρασίας, αλλά μπορεί να αποβεί τρομακτικά επίπονο όταν χρειαστεί κανείς να αυξήσει ή να μειώσει τη θερμότητά του ενυδρείου του.

Οπότε θα πρέπει να διαθέσετε μία κιλοθερμίδα (για συντομία cal, που ισούται με 4,186 Joules) ενέργειας, για να αλλάξετε τη θερμοκρασία ενός γραμμαρίου νερού (1ml δηλαδή) κατά έναν (1) βαθμό Κελσίου. Εάν μάλιστα αυτό θέλετε να γίνει μέσα σε ένα (1) μόνο δευτερόλεπτο, τότε χρειάζεστε και 4,2 Watts ενέργειας (= 4,2 Joules/sec).

Οπότε για να ανεβάσετε κατά ένα βαθμό Κελσίου τη θερμοκρασία σε ένα ενυδρείο όγκου 200 λίτρων θα χρειαστεί να διαθέσετε 200.000 κιλοθερμίδες (= χιλιάδες θερμίδες), ή 837.000 Joules. Εάν επιπροσθέτως αυτό θέλετε να γίνει μέσα σε τριάντα λεπτά της ώρας (δηλαδή σε 1.800 δευτερόλεπτα), χρειάζεστε 465J/sec, με άλλα λόγια χρειάζεστε 465 Watts … Αρκετή ενέργεια ε;

Η ίδια ποσότητα ενέργειας απαιτείται και όταν θέλετε να μειώσετε τη θερμοκρασία κατά ένα βαθμό Κελσίου. Έτσι έχει προκύψει και ο βασικός κανόνας που λέει πως χρειάζεται «ένα Watt ανά ένα λίτρο νερού». Είναι η ποσότητα της ενέργειας που απαιτείται για να αυξηθεί η θερμοκρασία του νερού κατά ένα βαθμό Κελσίου μέσα στο διάστημα μίας ώρας. Αυτό βέβαια είναι απλοϊκό σαν αρχή, αφού πρόκειται για εφαρμογή σε ένα «κλειστό» σύστημα ή, με απλά λόγια, υποθέτουμε πως το νερό δεν θα επηρεαστεί καθόλου από την περιβαλλοντική θερμοκρασία (ούτε θα αυξηθεί ούτε θα ελαττωθεί η θερμοκρασία του από τις εξωτερικές συνθήκες). Οι θερμαντήρες θα πρέπει να είναι οι μόνοι δότες θερμότητας στο νερό. Συνήθως επειδή θέλουμε να κρατάμε τη θερμοκρασία σε ένα ενυδρείο υψηλότερη ή χαμηλότερη από αυτή του περιβάλλοντος χώρου χρειαζόμαστε ακόμη περισσότερη ενέργεια.

Η κίνηση του νερού

Όλοι μας γνωρίζουμε ότι η κίνηση του νερού είναι απαραίτητη, εφ’ όσον χρειαζόμαστε να αυξήσουμε τη δυνατότητα ανταλλαγής αερίων σε ένα ενυδρείο. Στην πραγματικότητα η κίνηση του νερού, αυξάνει «εικονικά» την επιφάνεια του ενυδρείου και επιτρέπει τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αερίων από ότι σε ένα υδάτινο περιβάλλον με στάσιμο νερό.

Αυτή είναι η μία πλευρά του νομίσματος. Η δεύτερη πλευρά είναι πως όλα αυτά μπορούν να επιτευχθούν μέσω α) μηχανικών μέσων, όπως οι αντλίες νερού, τα μηχανικά φίλτρα, οι παραγωγοί κυμάτων κλπ, ή β) με τον αέρα που απελευθερώνεται στο νερό μέσω αερόλιθων και συναφών συσκευών και προϊόντων. Αυτό προσθέτει ένα πρόβλημα όταν η θερμοκρασία του νερού χρήζει μειώσεως, λόγω υψηλών θερμοκρασιών του περιβάλλοντος χώρου. Όλος αυτός ο εξοπλισμός εκλύει θερμότητα στο νερό, αφ’ ενός λόγω των ηλεκτροκινητήρων και αφ’ ετέρου λόγω του θερμού αέρα που κυκλοφορεί στη στήλη του νερού. Η αύξηση της κινητικής ενέργειας των σωματιδίων του νερού εξ’ άλλου, από μόνη της είναι παράγοντας που αυξάνει την θερμοκρασία του νερού (αφού η κινητική ενέργεια τελικά μετατρέπεται σε θερμότητα – βλ. παραπάνω).

Φυσικά δεν είναι δυνατόν να σταματήσουμε την κίνηση του νερού (ειδικά εάν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι υψηλή), αφού αυτό θα είχε σαν αποτέλεσμα την ασφυξία των ψαριών, αλλά πρέπει να το λάβουμε και αυτό υπ’ όψιν.

Διαλυτότητα και διαλυτότητα του Οξυγόνου

Ο όρος διαλυτότητα σημαίνει την μέγιστη ποσότητα κάποιας ουσίας που μπορεί να διαλυθεί μέσα σε συγκεκριμένο όγκο υγρού, σε δεδομένη θερμοκρασία. Όταν συνήθως έχουμε να διαλύσουμε ένα στερεό μέσα σε κάποιο υγρό – μέσα σε νερό για παράδειγμα – όσο υψηλότερη θερμοκρασία έχει το υγρό τόση περισσότερη ποσότητα του στερεού μπορούμε να διαλύσουμε, οπότε η διαλυτότητα αυξάνεται όσο αυξάνεται και η θερμοκρασία. Ανάμεσα στα καθημερινά παραδείγματα μπορώ να αναφέρω τη ζάχαρη και το μαγειρικό αλάτι. Όμως αυτός ο γενικός κανόνας ισχύει μόνο για τα στερεά.

Με τα αέρια τα πράγματα αλλάζουν. Όσο υψηλότερη η θερμοκρασία, τόσο λιγότερη ποσότητα διαλυμένων αερίων μπορεί να μείνει διαλυμένη. Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, τα μόρια των αερίων αρχίζουν να κινούνται όλο και γρηγορότερα και τελικά απελευθερώνονται από το νερό στην ατμόσφαιρα. Φυσικά το Οξυγόνο είναι αέριο και τα ψάρια χρειάζονται το οξυγόνο … Οπότε αυτό είναι ένας άλλος καλός λόγος για να διατηρείται η θερμοκρασία μέσα σε κάποια όρια.

Μεταβολισμός

Αυτός ο όρος, ο οποίος περιγράφει τις χημικές αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα μέσα σε κάθε ζωντανό οργανισμό. Υπάρχουν δύο είδη αντιδράσεων : η διάσπαση μεγάλων μορίων σε μικρότερα (καταβολισμός) και η σύσταση μεγαλυτέρων μορίων από σύνολο μικροτέρων (αναβολισμός).

Όπως όλες οι χημικές αντιδράσεις έτσι και αυτές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία. Αυτό σημαίνει ότι όσο υψηλότερη είναι η θερμοκρασία, τόσο πιο λίγος είναι ο απαιτούμενος χρόνος της χημικής αντίδρασης και αντιστοίχως αντίθετα.

Τα ψάρια, σε αντίθεση με τους ανθρώπους είναι ψυχρόαιμα ζώα [Σ.Τ.Μ. ακριβέστερα πρόκειται γα ετερόθερμα-ποικιλόθερμα ζώα], οπότε δεν διαθέτουν «θερμοστάτη» για να ρυθμίζει την εσωτερική τους θερμοκρασία, απλά προσλαμβάνουν την θερμοκρασία του περιβάλλοντος νερού μέσα στο οποίο ζουν. Αυτό με τη σειρά του φανερώνει πως όσο υψηλότερες είναι οι θερμοκρασίες του περιβάλλοντος νερού τους τόσο αυξάνεται και ο μεταβολισμός τους, με αποτέλεσμα τη μείωση του βιολογικού τους κύκλου (διάρκεια ζωής), την αύξηση της επιθετικότητάς τους κλπ. Στο άλλο άκρο αυτής της ιστορίας, βρίσκεται η χαμηλή θερμοκρασία που μειώνει τη δραστηριότητα του μεταβολισμού και – κάτω από συγκεκριμένες θερμοκρασίες – μπορεί να επέλθει ο θάνατος.

Αυτά πάνω κάτω είναι όσα αφορούν στη θερμοκρασία και τις συνέπειές της σε σχέση με τα ψάρια μας, εάν δεν λάβουμε κάποια μέτρα.

Εντάξει μέχρις εδώ, αλλά τι μπορούμε να κάνουμε; Έχουμε μόνο δύο περιπτώσεις για να συζητήσουμε : η θερμοκρασία του νερού (και του περιβάλλοντος) μπορεί να είναι είτε υψηλότερη είτε χαμηλότερη από αυτή που θέλουμε.

 Υψηλές θερμοκρασίες

Χαρακτηριστικά: Χαμηλότερες συγκεντρώσεις Οξυγόνου στο νερό, χαμηλότερες συγκεντρώσεις Διοξειδίου του Άνθρακα στο νερό. Αύξηση του μεταβολισμού και της επιθετικότητας, μικρότερος χρόνος επώασης για τα θηλυκά ψάρια (ειδικότερα για τα στοματεπωάζοντα είδη), αλλαγές στο φύλο των ιχθυδίων, είναι μερικά από τα αποτελέσματα. Σε ακραίες περιπτώσεις, μπορούμε να δούμε ψάρια να ζητούν απεγνωσμένα αέρα στην επιφάνεια του νερού ή ακόμη να πεθαίνουν από ασφυξία.

Τι πρέπει να κάνουμε : Δεν είναι φανερό; Να ψύξουμε το νερό … Πώς;

Ψυκτικές μονάδες (Chillers)

Ξέρω, ξέρω είναι μάλλον ακριβό μηχάνημα αλλά πρέπει να το αναφέρουμε … Τέλος πάντων γι’ αυτούς που διαθέτουν το κεφάλαιο, αυτός είναι η μόνη αποτελεσματικότατη και αξιόπιστη λύση στο πρόβλημα.

Πλεονεκτήματα : θα διατηρήσει χαμηλότερη τη θερμοκρασία του νερού του ενυδρείου από εκείνη του περιβάλλοντος χώρου για όσο σας αρέσει, δεν θα υπάρχουν αυξομειώσεις στις τιμές της και θα χαίρεστε τα ψάρια σας ενώ ο γείτονάς σας πρέπει να πάει στην επόμενη εναλλακτική …

Μειονεκτήματα : Αυτές οι συσκευές καταναλώνουν πολύ ενέργεια (αλλά τώρα γνωρίζουμε το γιατί!!), είναι βαριές, πολύ ακριβές και άσχημες.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε εν σειρά ή ξεχωριστά (χρησιμοποιώντας τις δικές τους εισόδους και εξόδους νερού). Δεν δουλεύουν όταν υπάρξει διακοπή ρεύματος.

Μερικές αλλαγές νερού

Αυτός πραγματικά είναι ο τρόπος που οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούμε, ειδικά εάν δεν υπάρχουν περιορισμοί στη χρήση του στην περιοχή μας. Το νερό σε γενικές γραμμές είναι φτηνό (εν πάση περιπτώσει πολύ φτηνότερο από την ηλεκτρική ενέργεια), οπότε η χρήση του βολεύει. Το νερό είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να αφαιρέσει μεγάλες ποσότητες θερμότητας από το νερό του ενυδρείου. Βέβαια θα πρέπει να κάνετε καθημερινές μερικές αλλαγές νερού για να διατηρήσετε τη θερμοκρασία σε παραδεκτά επίπεδα. Για μικρότερα ενυδρεία, μπορεί να χρειάζονται και δύο μερικές αλλαγές την ημέρα.

Πλεονεκτήματα : Φθηνή λύση, δεν χρειάζεται κανενός είδους εξοπλισμός, αποτελεσματική και ασφαλής εναλλακτική.

Μειονεκτήματα : δεν εξασφαλίζεται η σταθερότητα της ποιότητας του νερού, κουραστική διαδικασία, πρέπει να ρυθμίζεται συνεχώς η χημεία του νερού, χρονοβόρα μέθοδος, ειδικά εάν πρόκειται για περισσότερα από ένα ενυδρεία. Δεν βασίζεστε στο ηλεκτρικό ρεύμα.

Παγοκύστες

Μιλάω για τα πλαστικά πράγματα που παίρνουμε στην παραλία μέσα σε ειδικές θερμομονωτικές τσάντες για να κρατάμε τα αναψυκτικά και τις μπύρες μας δροσερές. Πρέπει προηγουμένους να αφεθούν στην κατάψυξη για να παγώσουν και μετά να εισαχθούν στο ενυδρείο για να κατεβάσουν τη θερμοκρασία του νερού. Μετά από λίγο θα πρέπει να τα απομακρύνετε από το ενυδρείο και να τα ξαναβάλετε στην κατάψυξη, ώστε να επαναλάβετε τη διαδικασία. Εδώ ο καταψύκτης σας παίζει το ρόλο του Chiller και ΕΣΕΙΣ το ρόλο της επί κεφαλής αντλίας νερού … Έτσι εξοικονομείτε ενέργεια, αλλά δεν πρόκειται και για τον ιδανικότερο τρόπο ψύξης του νερού του ενυδρείου. Άψογη τεχνική για άμεση επέμβαση σε μικρού όγκου ενυδρεία, όμως. Μπορεί να κατεβάσει σε υπολογίσιμα ποσά τη θερμοκρασία του νερού και να σώσει προς στιγμήν τα ψάρια σας. Δεν χρειάζεται μάλιστα να ρυθμίζετε τη χημεία του νερού. Απλά πρέπει να διατηρείτε καθαρές τις παγοκύστες, ή ακόμη καλύτερα να τις τοποθετείτε μέσα σε καθαρές σακούλες πριν τις βάλετε μέσα στο ενυδρείο σας. Μπορείτε να χρησιμοποιείτε παγάκια στα διαστήματα που έχετε τις παγοκύστες στην κατάψυξη για να παγώνουν. Όταν χρησιμοποιείτε παγάκια να τα τοποθετείτε μέσα σε σακούλες και να μην τα βάζετε απ’ ευθείας στο ενυδρείο γιατί θα επηρεαστεί η χημεία του νερού! Εναλλακτική των παγοκυστών είναι τα μπουκάλια με νερό που έχουν αφεθεί στην κατάψυξη ώστε να παγώσουν και τα οποία μπορείτε να τοποθετήσετε μέσα στο ενυδρείο. Δυστυχώς και σ’ αυτήν την μέθοδο βασίζεστε στην ηλεκτρική ενέργεια εκτός και αν διαθέτετε ψυγείο που δουλεύει με φυσικό αέριο.

Μονάδες κλιματισμού χώρου (air conditioners)

Αρκετά καλή εναλλακτική, εάν μάλιστα έχετε όλα τα ενυδρεία σας στον ίδιο χώρο (διαθέτετε αίθουσα ψαριών ή τα έχετε όλα στο σαλόνι). Συνήθως είναι λιγότερο αποτελεσματική μέθοδος από την ψύξη με chiller (αφού θα πρέπει να κατεβάσει πρώτα τη θερμοκρασία όλου του δωματίου), αλλά κάνει και ‘σας να νοιώθετε καλύτερα και αφού τα ψάρια σας δεν είναι τα μοναδικά πλάσματα που χρειάζονται χαμηλότερες θερμοκρασίες, τα air conditioners αποτελούν την ιδανικότερη των λύσεων … Όλα τα υπόλοιπα παραμένουν ως άνω, αλλά η αίθουσα των ενυδρείων σας τα καλοκαίρια θα είναι το πλέον ελκυστικό σημείο του σπιτιού σας …

Πλεονεκτήματα : δροσίζει όλο το χώρο και όχι μόνο το νερό. Μπορεί εξ’ άλλου να είναι συσκευή διπλής δράσης, ψύξη και θέρμανση μαζί οπότε λύνετε και το πρόβλημα της θέρμανσης του χώρου σας του κρύους μήνες του χειμώνα.

Μειονεκτήματα : Μεγάλη κατανάλωση ενέργειας, βασίζεστε στο ηλεκτρικό ρεύμα.

Ανοιχτά καπάκια

Αυτό κι αν είναι απαραίτητο τις ζεστές περιόδους. Απλά αφήνετε δρόμο διαφυγής στη θερμότητα. Εάν η θερμότητα συγκεντρώνεται στην επιφάνεια του νερού, θα θερμάνει την κινούμενη επιφανειακή μάζα του νερού ακόμη περισσότερο. Η εξάτμιση κατεβάζει τη θερμοκρασία του νερού. Εάν μπορέσετε να αυξήσετε τη συχνότητα εξάτμισης, στην πραγματικότητα καταφέρνετε να κατεβάσετε τη θερμοκρασία του νερού ταυτόχρονα. Θα πρέπει να είναι το πρώτο σας βήμα.

[Σ.Τ.Μ.

Πλεονεκτήματα : δεν χρειάζονται συσκευές, είναι φτηνή διαδικασία, δεν βασίζεστε στην ηλεκτρική ενέργεια.

Μειονεκτήματα : εάν δεν προσέξετε, ώστε να καλύψετε την επιφάνεια του ενυδρείου σας με κάποιου είδους σήτα, μπορεί να χάσετε ψάρια που έχουν την κακή συνήθεια να πηδάνε έξω από τα ενυδρεία τους. Το χειρότερο είναι πως αυτό συνήθως το κάνουν είτε το σούρουπο, που μπορεί να έχετε βγει για το βραδινό σας περίπατο, ή νωρίς τα ξημερώματα που κοιμάστε. Με την εξάτμιση αλλάζει η χημεία που νερού, οπότε θα πρέπει να ελέγχετε, να ρυθμίζετε και να διορθώνετε.]

Ανεμιστήρες

Εφ’ όσον κρατάτε ανοιχτά τα καπάκια των ενυδρείων σας, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και κάποιους ανεμιστήρες (που θα φυσάνε επάνω στην επιφάνεια του νερού). Έτσι απομακρύνονται οι υδρατμοί από την επιφάνεια του νερού, οπότε εξατμίζεται περισσότερο νερό για να επέλθει το σημείο ισορροπίας. Όσο οι ανεμιστήρες σας συνεχίζουν να φυσάνε επάνω στους υδρατμούς, είναι φανερό πως η εξάτμιση διατηρείτε σε ανώτατα επίπεδα, οπότε κατεβαίνει και η θερμοκρασία του νερού. Το μειονέκτημα της μεθόδου είναι η ανάγκη ηλεκτρικού ρεύματος.

Αύξηση του αερισμού

Αυτή η διαδικασία έχει δύο πλευρές. Αυξάνοντας τον αερισμό, αναγκάζετε ζεστό αέρα να περάσει από σχετικά δροσερότερο νερό. Εφ’ όσον η θερμότητα μπορεί να μεταφερθεί από το θερμότερο στο δροσερότερο σώμα, αυτόματα αυξάνεται η θερμοκρασία του νερού από τον θερμό αέρα. Παρ’ όλα αυτά όμως αυξάνεται παράλληλα και η περιεκτικότητα του νερού σε οξυγόνο (βλ. παραπάνω). Σε αυτήν την περίπτωση, το κέρδος είναι μεγαλύτερο από το ρίσκο, οπότε καλό είναι να προχωρήσετε με αυτή τη μέθοδο. Η συγκέντρωση οξυγόνου στο νερό είναι ο υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνος. Με αυξημένο αερισμό τα ψάρια ίσως να αντέξουν και σε υψηλότερες θερμοκρασίες. Εάν η αντλία αέρα που έχετε είναι τοποθετημένη κάτω από τα καπάκια του ενυδρείου, όπου είναι επίσης τοποθετημένοι και οι μετασχηματιστές των λαμπτήρων φωτισμού και άλλες συσκευές που παράγουν θερμότητα, θα πρέπει να της αλλάξετε θέση και να την τοποθετήσετε σε ένα ψυχρότερο σημείο ή αφήστε τα καπάκια αυτής της θήκης ανοιχτά. Το μειονέκτημα της μεθόδου είναι η ανάγκη κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος.

Μείωση της φωτοπεριόδου

Το φως είναι μία μορφή ενέργειας. Καθώς αντανακλάται στο καπάκι του ενυδρείου ή απορροφάται από το νερό μετατρέπεται – σε τι άλλο; - σε θερμότητα. Κάθε φωτεινή πηγή (ακόμη και οι λάμπες φθορισμού) παράγουν θερμότητα. Θα πρέπει είτε να μειώσετε την διάρκεια της φωτοπεριόδου (χρησιμοποιήστε χρονοδιακόπτες), ή να μειώσετε τον αριθμό των φωτιστικών σωμάτων (ξεκινώντας από αυτά που παράγουν και τις μεγαλύτερες ποσότητες θερμότητας όπως για παράδειγμα οι λάμπες μεταλλικών αλογόνων κλπ). Αυτή η διαδικασία δεν βασίζεται ακριβώς στην ηλεκτρική ενέργεια, από την άποψη πως μία γενική διακοπή θα είναι ευνοϊκή για τη μείωση της θερμοκρασίας στο ενυδρείο σας …

Συσκευές αδιάλειπτης παροχής ηλεκτρικής ενέργειας (UPS)

Με το δεδομένο πως τα φίλτρα και οι αντλίες νερού θα πρέπει να «δουλεύουν» χωρίς διακοπή, συνιστάται η χρήση συσκευών αδιάλειπτης παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, τα γνωστά μας UPS. Σε περίπτωση που χρησιμοποιείτε τέτοιες συσκευές, φροντίστε να συνδέσετε επάνω τους μόνο τους απολύτως απαραίτητους μηχανισμούς, όπως κάποια από τα φίλτρα ή κάποια αντλία αέρα. Μην συνδέετε ποτέ επάνω σε UPS συσκευές όπως οι θερμορυθμιστές-θερμαντήρες (θερμοστάτες), chillers ή άλλες συσκευές που έχουν υψηλή κατανάλωση ενέργειας γιατί θα σας στραγγίξουν τη μπαταρία του UPS στο πι και φι. Ένα UPS 1200W μπορεί να κρατήσει δύο από τα εσωτερικά μου φίλτρα και μία αντλία αέρα, για τρεις τουλάχιστον ώρες, ενώ θα επαναφορτιστεί σε λιγότερο από πέντε λεπτά.. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως εάν το ρεύμα επανέρχεται κατά περιόδους, μπορώ να κρατήσω το ενυδρείο να δουλεύει έτσι με ασφάλεια για μέρες. Συνήθως όταν σημειώνονται υψηλές θερμοκρασίες, όλος ο κόσμος ανοίγει τα κλιματιστικά και μπορεί να σημειωθεί διακοπή ρεύματος, λόγω υπερφόρτωσης του δικτύου. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και τις πολύ κρύες μέρες των χειμωνιάτικών μηνών. Σε αυτήν την περίπτωση την υπερφόρτωση μπορεί να την προκαλούν τα κλιματιστικά, άλλες συσκευές θέρμανσης που δουλεύουν με ηλεκτρικό ρεύμα (πχ θερμοσίφωνες), οι διάφορες φυσικές καταστροφές στο δίκτυο διανομής (πχ καταστροφή των καλωδίων από χιόνι, θύελλες κλπ).

Χαμηλές θερμοκρασίες 

Χαρακτηριστικά: Υψηλότερα επίπεδα συγκέντρωσης Οξυγόνου στο νερό, υψηλότερες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα. Μείωση του μεταβολισμοί και της επιθετικής συμπεριφοράς, υπολογίσιμα μεγαλύτερος χρόνος επώασης για τα θηλυκά (ειδικότερα για τα στοματεπωάζοντα είδη), λήθαργο, ψάρια που παραμένουν κοντά στον πυθμένα. Σε ακραίες περιπτώσεις, θάνατος.

Θερμαντήρες – Θερμοστάτες

Εντάξει, είμαι σίγουρος πως ο καθένας σας το σκέφτηκε αυτό. Και είναι πράγματι η καλύτερη λύση αφού α) θερμαίνουν σταδιακά το νερό, β) η θερμότητα διαχέεται εξ’ ίσου, εάν οι θερμαντήρες είναι τοποθετημένοι σε σωστές θέσεις και γ) μπορούν να κρατάνε σταθερή τη θερμοκρασία του νερού, εφ’ όσον είναι αξιόπιστοι. Άλλα πλεονεκτήματά τους είναι το χαμηλό κόστος τους, η ευχέρεια να τους τοποθετήσετε σε όποιο σημείο του ενυδρείου σας βολεύει (προτιμώ να τους τοποθετώ σε ειδική θήκη που έχει το φίλτρο μου γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο) και πρακτικά δεν χρειάζονται κανενός είδους φροντίδα (αν και το να αφαιρούνται περιοδικά τα άλατα ή την άλγη που συγκεντρώνονται επάνω τους βοηθάει στην καλύτερη λειτουργία τους).

Μειονεκτήματα : καταναλώνουν πολύ ενέργεια (συνήθως πρόκειται για τις συσκευές που καταναλώνουν την περισσότερη ενέργεια από ότι το σύνολο ενέργειας που καταναλώνουν όλες οι άλλες συσκευές του ενυδρείου μαζί). Βασίζεται στο ηλεκτρικό ρεύμα.

[Σ.Τ.Μ. Για μεγαλύτερη ασφάλεια και οικονομία καλό είναι να χρησιμοποιείτε θερμοστάτες με αναλογία 2 Watts ανά κάθε λίτρο νερού]

Κλιματιστικά μηχανήματα

Ότι ανέφερα και παραπάνω για τα κλιματιστικά, ισχύει και σε αυτήν την περίπτωση, με τη μόνη διαφορά πως τώρα τα κλιματιστικά χρησιμοποιούνται για θέρμανση.

Μειονεκτήματα : Βασίζεται στην ηλεκτρική ενέργεια. 

Διακοπές ρεύματος

Όπως ήδη ανέφερα οι χαμηλές θερμοκρασίες μπορεί να συνοδευτούν από διακοπές ρεύματος. Αν και οι δύο προηγούμενες μέθοδοι, που ανέφερα, είναι οι ιδανικές για να κρατήσετε το νερό του ενυδρείου σας ζεστό, χρειάζεται ηλεκτρική ενέργεια για να «δουλέψουν». Όπως επίσης είπα, δεν συνιστάται η χρήση UPS, αφού ένας θερμοστάτης που καταναλώνει 200W θα στραγγίξει τη μπαταρία του UPS, μέσα σε μόνο σαράντα πέντε λεπτά και φυσικά δεν μπορείτε να συνδέσετε επάνω σε UPS το κλιματιστικό σας μηχάνημα. Δεν πρόκειται καν να ξεκινήσει να δουλεύει.

Τζάκι – θέρμανση του χώρου

Καλή εναλλακτική λύση σε περίπτωση διακοπής ρεύματος αποτελούν οι φυσικές πηγές θερμότητας, όπως το τζάκι, που μπορεί να αποδειχτεί μία καλή εναλλακτική. Θα πρέπει βέβαια να έχετε τα ενυδρεία σας όπου βρίσκεται και το τζάκι - μίας και δεν γίνεται να μετακινήσετε, ούτε το τζάκι ούτε και τα ενυδρεία σας - και θα πρέπει η καμινάδα σας να δουλεύει σωστά. Ποτέ μην προσπαθήσετε να θερμάνετε ένα χώρο με «γυμνή» φωτιά. Εκτός από ότι υπάρχει κίνδυνος να βάλετε φωτιά, ο χώρος που θα επιχειρήσετε κάτι τέτοιο, γρήγορα θα γεμίσει με μονοξείδιο και διοξείδιο του άνθρακα. Και τα δύο είναι πολύ τοξικά αέρια, τόσο για τα ψάρια σας όσο και για ‘σας. Και έχετε το νου σας γιατί κανένα από αυτά τα αέρια δεν έχουν οσμή, για να σας προειδοποιήσει για την παρουσία τους, οπότε σταδιακά θα πάθετε ασφυξία.

Τζάκι – θέρμανση βράχων – εισαγωγή θερμών βράχων στο νερό

Μία άλλη εναλλακτική είναι να τοποθετήσετε πέτρες ή βράχους στο τζάκι σας έως ότου θερμανθούν και εν συνεχεία τοποθετείτε τις ζεστές πέτρες ή τους ζεστούς βράχους μέσα στο ενυδρείο σας. Αυτή βέβαια είναι λύση για επείγοντα περιστατικά και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περιορισμένο αριθμό ενυδρείων μικρού όγκου. Το να ζεσταίνει κανείς το νερό είναι πάντα προτιμότερο λόγω της τεράστιας θερμοχωρητικότητας που έχει το νερό.

Φυσικό αέριο – Βραστό νερό

Εάν το σπίτι σας διαθέτει παροχή γκαζιού, μπορείτε κάλλιστα να χρησιμοποιείτε αυτήν την ενέργεια για να ζεσταίνετε νερό και να το προσθέτετε στα ενυδρεία σας. Και πάλι αυτή η διαδικασία είναι περιορισμένης έκτασης και είναι εφικτή μόνο για περιορισμένο αριθμό μικρών ενυδρείων. Καθώς είπα και παραπάνω, θα πρέπει να προσθέτετε πολύ ζεστό νερό για να αυξήσετε τη θερμοκρασία ενός μεγάλου ενυδρείου, αλλά και το να κουβαλάτε ζεστό νερό σε κουβάδες δεν ήταν σίγουρα καθόλου αυτό που φανταζόσασταν πως θα ήταν η ευχαρίστηση που προσφέρει η διατήρηση ενυδρείων.

Υπολογισμοί – Και πώς να τους κάνετε μόνοι σας

Σαν βασικός κανόνας είναι (για να υπολογίσετε την ποσότητα ζεστού νερού που χρειάζεται για να αυξήσετε τη θερμοκρασία του ενυδρείου σας), πως θα πρέπει να κάνετε κάποιους απλούς υπολογισμούς. Κάθε ένα χιλιοστόλιτρο (ml) νερού θα πρέπει να δώσει ή να προσλάβει μία κιλοθερμίδα (1cal) για να αλλάξει τη θερμοκρασία του κατά ένα (1) βαθμό Κελσίου.

Βήμα πρώτο: Πόσο νερό έχω στο ενυδρείο μου; Κάθε λίτρο έχει χίλια χιλιοστόλιτρα (1 λίτρο νερού = 1.000 ml).

Ποια είναι η τιμή της θερμοκρασίας αυτού του νερού; Ας πούμε πως είναι 20°C

Πόσο θέλω να αυξήσω την τιμή της θερμοκρασίας; Ας πούμε πως θέλετε να ανεβάσετε τη θερμοκρασία κατά 5°C.

Σ’ αυτήν την περίπτωση, κάθε ένα χιλιοστόλιτρο νερού χρειάζεται 5 κιλοθερμίδες, ή 5.000 θερμίδες για κάθε ένα λίτρο.

Εάν ζεστάνετε νερό και φτάσετε τη θερμοκρασία του στο σημείο βρασμού (δηλ. 100°C), τότε κάθε ml βραστού νερού θα σας αποδώσει 75 θερμίδες πριν να φτάσει τη θερμοκρασία των 25°C, όπου και δεν θα μπορεί να γίνει καμιά περαιτέρω ανταλλαγή θερμότητας. Οπότε για να φτάσετε να πάρετε τις 5.000 θερμίδες που χρειάζεστε, χρειάζονται 67 ml βραστού νερού ανά λίτρο στο ενυδρείο σας. Για ένα ενυδρείο όγκου 100 λίτρων λοιπόν, θα χρειαστείτε 6,7 λίτρα βραστού νερού για να αυξήσετε τη θερμοκρασία του από τους 20°C στους 25°C. Το αποτέλεσμα θα είναι 106,7 λίτρα νερού με θερμοκρασία 25°C.

Ο τύπος έχει ως εξής Vπροστιθέμενος = Vαρχικός x (ΔΤ1 / ΔΤ2)

Μην πανικοβάλλεστε, ακόμη … Είναι πραγματικά εύκολο

Vπροστιθέμενος είναι ο όγκος του νερού που θα πρέπει να προσθέσετε. Αυτό είναι που ψάχνετε, εντάξει;

Vαρχικός είναι ο όγκος νερού που θέλετε να θερμάνετε (ο όγκος του ενυδρείου σας δηλαδή). Αυτός, υποθέτουμε ότι ξέρετε ήδη πόσος είναι. Και οι δύο όγκοι πρέπει να εκφραστούν με την ίδια μονάδα μέτρησης, είτε σε ml, είτε σε γαλόνια, ή σε λίτρα, ή σε ότι τέλος πάντων σας βολεύει. Μέχρι τώρα δεν έχετε βρεί τίποτε, βέβαια.

ΔΤ1 είναι η διαφορά θερμοκρασίας σε βαθμούς Κελσίου ή Φανενάιτ, μεταξύ της θερμοκρασίας του νερού του ενυδρείου σας και της θερμοκρασίας που θέλετε να το πάτε. Εάν στο ενυδρείο σας έχετε 20°C και θέλετε να πάτε στους 25°C, τότε αυτό το ΔΤ1 ισούται με το 5. Απλό έτσι;

Ακόμη και αν θέλετε να χαμηλώσετε τη θερμοκρασία του νερού σε ένα ενυδρείο (από του 20°C στους 25°C) το αποτέλεσμα παραμένει 5 (και όχι –5, αφού αυτό που μετράει είναι η διαφορά και όχι εάν η διαφορά αυτή είναι προς τα πάνω ή προς τα κάτω).

ΔΤ2 είναι η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ του νερού που ζεστάνατε και της θερμοκρασίας που επιθυμείτε να έχετε στο νερό του ενυδρείου σας. Εάν λοιπόν ζεστάνατε νερό στους 100°C και θέλετε το νερό στο ενυδρείο σας να φτάσει τους 25°C, τότε το ΔΤ2 είναι ίσο με 75. Τώρα μπορείτε να κάνετε τους υπολογισμούς σας, αντικαθιστώντας με τις τιμές που βρήκατε. Δεν έχει σημασία εάν μετράτε τη θερμοκρασία σε Φαρενάιτ. Και πάλι στον τύπο θα πρέπει να χρησιμοποιήσετε είτε βαθμούς Κελσίου ή βαθμούς Φαρενάιτ και όχι ανακατεμένους Κελσίου με Φαρενάιτ.

Αυτό το άρθρο (όπως και τα υπόλοιπα «ψαροάρθρα» μου, άλλωστε) είναι αρκετά απλουστευμένο. Ο λόγος γι’ αυτό είναι ώστε να επιτραπεί σε όσους περισσότερους κατόχους ενυδρείων γίνεται, να κερδίσουν οξυδέρκεια πάνω σε αυτά τα θέματα. Σε πολλές περιπτώσεις αυτές οι απλουστεύσεις έχουν γίνει – θέλω να ελπίζω – με τέτοιο τρόπο που να μην ενοχλούνται αυτοί που ήδη γνωρίζουν. Ο γράφων, εξ’ άλλου, πάντοτε δέχεται σχόλια, διορθώσεις και/ή τροποποιήσεις. Πιστεύω άλλωστε πως ένα άρθρο ποτέ δεν «τελειώνει».

Η επιμέλεια του Ελληνικού MCH γίνεται εξ' ολοκλήρου από τον Ανδρέα Ηλιόπουλο, στον οποίο οφείλεται άλλωστε και η ύπαρξη της ελληνικής έκδοσης.

Back ] Up ] Next ]

Site Search 

Contact us

       

Malawi Cichlid Homepage © 1999-2006. All rights reserved.